BRUSSEL - Koningin Beatrix had begin jaren negentig "grote bekommernis" over het debat over euthanasie in Nederland. Dat schrijft de Belgische oud-premier Martens in zijn dinsdag verschenen politieke memoires 'Luctor et Emergo'. De koningin zou over haar zorg hebben gesproken met de Belgische koning Boudewijn, die zelf bezwaren had tegen euthanasie in België.

Volgens Martens, die uitgebreid ingaat op zijn gesprekken met de Belgische vorst, zou Boudewijn "zelfs alles hebben ondernomen om een wet op de euthanasie te voorkomen". "Hij vertrouwde me zelfs eens toe dat koningin Beatrix die grote bekommernis met hem deelde: 'Maar ze kan gelukkig vertrouwen op de vastberadenheid van premier Ruud Lubbers'." Onder leiding van Lubbers kwam er in Nederland uiteindelijk een gedoogbeleid voor euthanasie tot stand. Later werd dit omgezet in een euthanasiewet.

Euthanasiewet België

Volgens Martens was zo'n wet in België ook pas mogelijk na het overlijden van Boudewijn. "Ik ben er honderd procent zeker van dat wijlen koning Boudewijn de euthanasiewet nooit zou hebben ondertekend." De Belgische vorst zorgde in 1990 al voor grote commotie door één dag terug te treden, zodat de regering abortuswetgeving kon goedkeuren, die Boudewijn als devote katholiek absoluut niet wilde bekrachtigen. De vondst om de koning tijdelijk af te laten treden krijgt veel aandacht in het boek.

Vriendschap Lubbers

Martens, die tussen 1979 en 1992 leiding gaf aan negen regeringen van verschillende politieke snit, heeft in het boek veel woorden over voor de "vriendschap" met zijn toenmalige Nederlandse collega Ruud Lubbers. Deze kon volgens Martens in 1994 geen voorzitter worden van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, omdat hij zich eerder kritisch had uitgelaten over de Duitse hereniging.

Martens bevestigt diverse verhalen uit die tijd dat de Duitse bondskanselier Kohl Lubbers de hoge Europese functie daarom niet zou hebben gegund en viel binnenskamers ook ooit woedend uit tegen hem. Lubbers had daarvoor al gevraagd of het "op basis van het verleden wel opportuun is dat Duitsland opnieuw één wordt".

Martens verdedigt Lubbers ook in de discussie over diens ontslag als Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties in Genève, vanwege vermeende seksuele intimiteiten. Volgens de Belgische christendemocraat werd Lubbers' "extrovertheid hem fataal". "Hij omarmt iedereen. Ik heb het nooit anders geweten sinds ik hem begin jaren tachtig leerde kennen. In Genève is hij daarvan het slachtoffer geworden. Ik blijf niettemin overtuigd van zijn integriteit."

Wim Kok

De later door zijn eigen Christelijke Volkspartij wegens een huwelijk met een jonge medewerkster uitgespuugde Martens stelt verder dat ex-premier Wim Kok inderdaad in 1999 de functie van voorzitter van de Europese Commissie is aangeboden. Kok was volgens Martens "sterk geïnteresseerd", maar kon de baan niet aanvaarden, omdat hij net herkozen was als premier.

Volgens Martens heeft Kok zich toen "misrekend". "Hij had een manoeuvre nodig waarin de regeringsleiders hem kwamen smeken om commissievoorzitter te worden, zodat dit als een excuus gebruikt kon worden voor de Nederlandse publieke opinie." Daarop droeg de Duitse bondskanselier echter de net afgetreden Italiaanse premier Prodi voor, die uiteindelijk voorzitter werd.