DEN HAAG - Mark Rutte heeft zich donderdag definitief en officieel kandidaat gesteld voor het politieke leiderschap van de VVD. De 39-jarige staatssecretaris van Onderwijs en campagneleider van de verloren gemeenteraadsverkiezingen wil namens de liberalen lijsttrekker worden bij de Tweede Kamerverkiezingen van mei 2007. Hij is tot nog toe de enige kandidaat.

Rutte zei donderdag in een persconferentie te hopen dat meer kandidaten zich melden en dat er een "leuke competitie" om het lijsttrekkerschap ontstaat. Rutte zei een VVD te willen waarin niet alleen ondernemers en mensen met een hypotheek zich herkennen, maar ook de Marokkaanse buurtvader en de bijstandsmoeder. Iedereen met een parelketting en een stropdas blijft welkom bij de VVD, zei Rutte, maar hij wil ook "mensen met een oorbelletje of een raar kapsel op de eerste rij".

Beleid

"Ik wil af van het beeld dat we er alleen zouden zijn voor mensen die het al goed hebben. We zijn er voor mensen die iets van het leven willen maken." Rutte zei te hopen dat het optimisme in Nederland terugkomt. "De deken van negativisme moet weg." Hij zei verder dat hij de afgetreden VVD-aanvoerder Van Aartsen altijd had gesteund en zelf nooit kandidaat-lijsttrekker was geworden als Van Aartsen de handdoek niet in de ring had gegooid.

31 mei

De nieuwe lijsttrekker van de VVD voor de parlementsverkiezingen volgend jaar is bekend op 31 mei. Het partijbestuur heeft de procedure waarin de leden de lijsttrekker kiezen ingekort.

Het wil dat er snel duidelijkheid komt over het lijsttrekkerschap. De versnelling is mogelijk door de ledenraadplegingen voor de Tweede Kamer, Provinciale Staten en Eerste Kamer te combineren.

Kandidaat

Rutte is tot nog toe de enige kandidaat. VVD-kopstukken als Kamp en Verdonk zeiden woensdag niet beschikbaar te zijn. VVD-vicepremier Zalm gaf al in een veel eerder stadium aan dat hij geen lijsttrekker wilde worden. Andere VVD'ers kunnen zich tot 20 april melden als uitdager van Rutte. De jonge Rutte is de favoriet binnen de VVD-top. Ruttes kandidatuur werd opportuun nadat Jozias Van Aartsen woensdag na het verlies van 128 gemeenteraadszetels terug trad als VVD-aanvoerder en voorzitter van de Tweede Kamerfractie.

Als Rutte door de VVD-leden als lijsttrekker wordt gekozen, is het volgens hem aan de Tweede Kamerfractie of die hem ook meteen als fractievoorzitter wil. "De fractie moet dat beslissen, maar ik heb de indruk dat dat dan ook wel zal gebeuren. Ik ga mij niet opdringen."

Liberalen

De kans is bovendien groot dat de liberalen met Rutte tijdens de parlementsverkiezingen volgend jaar opnieuw een agressieve campagne zullen voeren, net als afgelopen weken rond de gemeenteraadsverkiezingen.

Rutte is ook voorstander van voortzetting van de huidige coalitie van CDA, VVD en D66 na 2007. Het liefst met twee partijen, aldus Rutte. Hij betitelde CDA en D66 als betrouwbare coalitiepartners. Met de PvdA is vooral bij de sociale zekerheid geen zaken te doen, vindt Rutte. Net als Van Aartsen vindt Rutte dat er achter PvdA-leider Bos "een heel leger aan oude aparatsjiks" staat.

Manifest

Rutte wil binnen de partij nog gaan praten over het Liberaal manifest, het vorig jaar vastgestelde beginselprogramma van de liberalen. Daarin wordt een aantal staatsrechtelijke hervormingen voorgesteld zoals een rechtstreeks gekozen premier en het referendum. "Ik ben niet zo van het staatsrechtelijke gegoochel."

Een verdere koerswijziging hoeven de liberalen niet van Rutte te verwachten. Hij steunt volledig het harde vreemdelingenbeleid van VVD-minister Verdonk (Vreemdelingenzaken). Ook een fusie met D66 is volgens hem niet aan de orde. "Ik ben niet links. Het etiket van sociaal liberaal heb ik mijzelf nooit opgeplakt."

HBO-raad

De HBO-raad maakt zich zorgen over de kandidatuur van Rutte. Volgens een woordvoerder is het niet wenselijk dat Rutte het ministerie van Onderwijs verlaat, omdat de nieuwe wet Hoger Onderwijs en het nieuwe leerrechtenstelsel dit jaar worden doorgevoerd. Een wisseling van de wacht zou een enorme vertraging voor dit beleid met zich mee kunnen brengen, zegt de woordvoerder.

Als Rutte dit voorjaar wordt gekozen als nieuwe lijsttrekker moet hij zijn functie als staatssecretaris opgeven. Dat zou betekenen dat hij binnen één kabinetsperiode de tweede staatssecretaris is die de functie neerlegt. In juni 2004 legde Annette Nijs (VVD) haar functie neer na een conflict met minister van Onderwijs Maria van der Hoeven (CDA).