AMSTERDAM - Fractievoorzitter Boris Dittrich van D66 heeft vrijdag zijn functie neergelegd. Hij vond dat hij niet langer kon aanblijven na de "politiek-tactische fouten" die hij de afgelopen dagen heeft gemaakt in de discussie over de Nederlandse Afghanistan-missie.

Bekijk video: Modem/ Breedband

Dittrich wordt opgevolgd door Lousewies van der Laan, de huidige vicefractievoorzitter. Volgens de D66-regels wordt zij ook partijleider, al moet het partijcongres daar in mei wel nog mee instemmen.

Onder vuur

Dittrich kwam na het voor hem rampzalig verlopen Afghanistan-debat van donderdagavond zwaar onder vuur te liggen. De partijafdelingen in Amsterdam, Brabant en Zeeland drongen vrijdag aan op zijn vertrek. Ook partijvoorzitter Dales zei dat het functioneren van Dittrich aan de orde zou moeten komen, al gaf hij de fractieleider wel de gelegenheid eerst zelf "de balans op te maken".

Daarvoor had Dittrich niet veel tijd nodig. Vrijdagmiddag om 17.00 uur kondigde hij tijdens een persconferentie aan dat hij het stokje had overgedragen aan Van der Laan. Dat besluit was in de uren daarvoor al uitgelekt.

Respect

In de reacties overheerste vrijdag respect voor het aftreden van Dittrich, vaak met een kritische ondertoon. Premier Balkenende zei Dittrichs vertrek te betreuren, maar hij gaf ook te kennen dat hij "niet alle stappen van D66 van de afgelopen weken" had begrepen. Balkenende gaat ervan uit dat D66 het kabinetsbeleid blijft steunen.

VVD-leider Van Aarten vindt het besluit van Dittrich "buitengewoon nobel", maar noemde hem ook "af en toe lastig".

Persoonlijke verhoudingen

CDA-fractieleider Verhagen onderstreepte de goede persoonlijke verhoudingen met opgestapte D66-leider. "Dit zijn niet de leuke momenten in de politiek."

In de D66-fractie was de sfeer "teneergeslagen", aldus Dittrichs opvolgster Van der Laan. Oudgedienden in de partij toonden veel begrip voor Dittrichs besluit. Partij-oprichter Van Mierlo omschreef dat als "niet onverstandig". Volgens hem heeft Dittrich in het Afghanistan-debat "de beestenbende over zichzelf afgeroepen".

Nieuwe verkiezingen

PvdA-leider Bos vindt het vertrek van Dittrich "tragisch". Maar volgens hem biedt het geen oplossing voor de crisis binnen regeringspartij D66 en zouden er nieuwe verkiezingen uitgeschreven moeten worden.

De voormalige rechter Dittrich (50) zit sinds 1994 in de Kamer. Aanvankelijk maakte hij vooral naam als justitiewoordvoerder. In 2003 werd hij fractievoorzitter. Hij loodste D66 het centrum-rechtse kabinet Balkenende-2 in. De D66-achterban steunde hem daarin, al waren er veel twijfels.

Vaarwel

Ook het besluit van een klein jaar geleden om in het kabinet te blijven na het vertrek van D66-vicepremier De Graaf, kreeg na hevige discussie steun van het D66-congres. Ook na het Afghanistan-debat gaan er weer stemmen op in de achterban om het kabinet vaarwel te zeggen.

Dittrichs opvolgster Van der Laan (39) zit pas sinds 2003 in de Tweede Kamer. Daarvoor was ze lid van het Europees parlement.

Capabel

Voormalig D66-leider Terlouw omschreef haar vrijdag als "zeer capabel en ervaren". Naar verwachting zal de ambitieuze Van der Laan zich later dit jaar kandidaat stellen voor het lijsttrekkerschap voor de Tweede Kamerverkiezingen van mei volgend jaar. Ze zal dan vermoedelijk de strijd moeten aangaan met minister Pechtold (Bestuurlijke Vernieuwing).

Die verkiezingen kan D66 vooralsnog niet met vertrouwen tegemoet zien. De partij dreigt volgens de peilingen eenderde van haar huidige zes zetels kwijt te raken. Volgens een vrijdag gepubliceerd onderzoek van Maurice de Hond blijkt dat 43 procent van de Nederlanders vindt dat de partij zich beter kan opheffen.