WASHINGTON - De Amerikaanse regering heeft sinds de aanslagen op 11 september 2001 een geheim programma om stralingsniveaus rond huizen en bedrijven van moslims en rond moskeeën in de gaten te houden. Daarvoor wordt doorgaans geen toestemming gevraagd van een rechter.

Dat meldde het weekblad US News & World Report vrijdag op zijn website. Amerikaanse functionarissen hebben het bestaan van het programma zaterdag bevestigd in The New York Times. Een woordvoerder van het ministerie van justitie sprak van een "passieve operatie op een wijze die de grondwettelijke rechten van de VS beschermt".

Atoomwapens

De controles vinden volgens US News & World Report plaats in Washington, New York, Chicago, Detroit, Las Vegas en Seattle, en zijn bedoeld om eventuele atoomwapens op te sporen die in handen zijn van terroristen. Volgens federale agenten die bij het geheime programma betrokken zijn, is voor de genoemde activiteiten geen toestemming nodig omdat de metingen vanaf de openbare weg worden verricht.

Juridische experts zijn het daar echter mee oneens. Het gaat er volgens hen niet om waar de opsporingsambtenaren zich bevinden, maar om de vraag of zij een methode toepassen die kan worden aangemerkt als een inbreuk op de privacy van de onderzochte personen. Dat lijkt volgens sommige deskundigen met wie het weekblad gesproken heeft, wel degelijk het geval te zijn.

'Zondebokken'

Een Amerikaanse moslimorganisatie heeft tegen de nieuwszender CNN zijn grote zorg uitgesproken over de onthullingen. Volgens directeur Nihad Awad van de raad voor Amerikaans-islamitische betrekkingen "regeert de uit angst". Moslims worden in de Verenigde Staten tot "zondebokken" gemaakt, aldus Awad. De autoriteiten benadrukken echter dat ook niet-moslims worden gecontroleerd.

Vrijwel alle doelwitten in het onderzoek zijn Amerikaanse burgers, aldus een bron van US News & World Report die bij het programma betrokken is. Vorige week berichtte The New York Times al dat de regering de veiligheidsdienst NSA in het geheim de gangen van Amerikanen laat nagaan in de strijd tegen het terrorisme. Die onthullingen veroorzaakten grote opschudding.

Daarvoor wordt vrijwel nooit toestemming gevraagd aan een rechter, terwijl dat feitelijk wel zou moeten. President George Bush houdt desondanks vol dat zijn regering correct heeft gehandeld en wil op dezelfde voet doorgaan. Het Congres is echter kritisch.

Parlementair onderzoek

Zowel Democraten als Republikeinen willen een parlementair onderzoek naar de gang van zaken. De rel drukte ook een stempel op de beraadslagingen in het Congres over de verlenging van de omstreden antiterreurwet, de Patriot Act. De regering wil die noodwet permanent maken, maar met name de Democratische oppositie wil garanties dat burgerrechten voldoende worden gerespecteerd. De wet werd donderdag met een maand verlengd. In die periode moeten regering en parlement tot een vergelijk zien te komen.