Maandag is het vijf jaar geleden dat Gökmen T. vier mensen doodschoot bij de tramaanslag in Utrecht. Veel mensen herinneren het zich als de dag van gisteren, omdat ze het van dichtbij meemaakten. Twee hulpverleners doen hun verhaal.

Een tram die midden op het plein stilstond, verlaten auto's met draaiende motor en mensen die zwaaiden om hulp. Toenmalig ambulancechauffeur Ruud (volledige naam bekend bij redactie) vertelt dat hij op een ravage stuitte toen hij na een melding ter plaatse kwam. "Ik wist dat er mogelijk geschoten was, maar met een aanslag hou je dan nog geen rekening."

Na een sein dat het veilig was, ging hij met een collega naar de mensen die om hulp vroegen. Eén slachtoffer had meerdere schotwonden. "Wij zagen meteen dat het een zeer slechte situatie was. Op zo'n moment concentreer je je op je slachtoffer en hoor je niet meer wat er om je heen gebeurt."

Het slachtoffer moest direct naar het UMC Utrecht. Maar toen Ruud wegreed, werd hij tegengehouden door de politie. "Ze wezen op een ander zwaargewond slachtoffer, maar we moesten door. Met spoed liet ik daarom een andere ambulance komen."

Ruud vond het moeilijk dat hij het andere slachtoffer zelf niet kon helpen. "Je bent hulpverlener, je wilt hulp verlenen, maar je kunt jezelf niet splitsen", zegt hij. "Gelukkig hebben andere collega's haar snel kunnen helpen."

'Hoopte dat ik thuis zou komen'

Na het zien van vluchtende mensen en het tweede slachtoffer, wist Ruud dat het om een aanslag moest gaan. Nadat hij bij de spoedeisende hulp was geweest, keerde hij terug. "Dat wil je op dat moment ook, want het is je beroep", aldus Ruud. "Maar ik voelde mij heel onveilig en angstig."

Het was voor het eerst sinds de start van Ruud bij de ambulancedienst in 1990 dat hem dit gevoel bekroop. "Iedereen moet binnenblijven, maar jij bent op straat. Als ambulancepersoneel droeg ik geen beschermende kleding. Ik heb ook een vrouw, kinderen en kleinkinderen. Je hoopt dat je het einde van je dienst haalt en je thuiskomt. Het liefst wilde je weg daar."

De aanslag had veel impact op hem. Toch werkte Ruud door. "Ik denk er regelmatig aan terug", vertelt hij. "Ik bekijk het als hulpverlener en ik ben blij dat ik een patiënt heb kunnen stabiliseren en vervoeren. Maar als je terugleest wat al die mensen hebben doorstaan, voel je je erg betrokken."

Zie ook |Een jaar na de aanslag in Utrecht: 'Ik wist dat ik niets voor hem kon doen'

'Ik zag nog een sleutel hangen'

Wijkagent Menno (volledige naam bekend bij redactie) zou 18 maart een rustige dag hebben om wat papierwerk af te handelen. Hij hoefde eigenlijk niet te reageren op de melding van een schietpartij. "Maar noodhulp vloog de deur uit en ik zag nog een autosleutel hangen. Dan ga ik ook wel, dacht ik."

Al snel kwam er nog een melding binnen van een slachtoffer in hetzelfde gebied. Menno dacht door het stilstaande verkeer dat het om een ongeval ging. Toen hij uit de auto stapte, hoorde hij dat er iemand was neergeschoten. "Ik was me heel bewust van alles wat we geleerd hadden. Wat je moet doorgeven en hoe je moet handelen."

Menno probeerde een ambulance naar de plek te krijgen. "Er ging veel aandacht naar de tram waar veel slachtoffers waren. Maar je wilt niet dat jouw slachtoffer vergeten wordt. Je gaat ondertussen met het slachtoffer in gesprek en probeert uit te vogelen wat hij voelt. Het is 'pingpongen' tussen hem helpen en het regelen van hulp. Dat was heel lastig."

Hij wierp zich daarom voor een ambulance. Zij hebben het slachtoffer behandeld. "Ik probeerde mij bewust te zijn van wat hij zei. Ik wilde het zeker weten voor als het zijn laatste woorden zouden zijn. Zodat ik deze dan goed op papier kon zetten voor de nabestaanden."

Gevoel van machteloosheid

Menno heeft lang last gehad van de machteloosheid die hij voelde. "Ik kreeg pas na het incident meer training in levensreddend handelen. Je bent als wijkagent natuurlijk hulpverlener, maar geen medisch hulpverlener."

Inmiddels werkt Menno niet meer bij de politie. De aanslag speelde mee bij die keuze. "Tijdens het incident werkte ik in die onveilige situatie met volle overtuiging", vertelt hij. "Maar eenmaal thuis werd ik geconfronteerd met het feit dat ik een vrouw en twee jonge kinderen heb. Na een aantal jaar wilde ik niet meer op dit soort incidenten afgaan."

Ook Menno staat ieder jaar stil bij de aanslag als de datum dichterbij komt. "Ik ga elk jaar naar de herdenkingsbijeenkomst", vertelt hij. "De eerste jaren met mijn politiecollega's, maar nu ik daar niet meer werk mag ik me niet meer bij hen aansluiten en ga ik zelf. Elk jaar denk ik dat het wel zal meevallen, maar toch is dat niet zo."