Na ruim drie jaar factchecks te hebben geschreven voor NUcheckt vervolgt redacteur Shannon Bakker haar loopbaan als onderzoeksjournalist voor NU.nl. Ze zat donderdagmiddag nog één keer klaar op reactieplatform NUjij om al jullie vragen over het factchecken te beantwoorden.

ArmyBoy: Is er iemand die de factchecker controleert? Kortom: wie zegt dat de checker wel 'de waarheid' schrijft?

"Ik krijg deze vraag best vaak. Jij als lezer controleert de factchecker. Ik heb altijd geprobeerd heel duidelijk te zijn in hoe ik tot een bepaalde conclusie ben gekomen. Ik link naar de onderzoeken die ik heb geraadpleegd, maak duidelijk met welke experts ik heb gesproken en waarom ze kennis hebben over datgene waar ik ze over spreek."

"Kortom, ik probeer zo transparant mogelijk te zijn, zodat jij in ieder geval weet hoe ik tot de conclusie van de factcheck ben gekomen."

Watt: Gebruik je ook andere bronnen dan het internet? En wat doe je als iets zeer waarschijnlijk waar is, maar je het niet 100 procent zeker weet?

"Ik gebruik zeker ook andere bronnen dan het internet. Ik heb de afgelopen jaren heel veel met wetenschappers gebeld. Vaak vraag ik ook aan de wetenschappers die ik spreek hoe zeker we zijn van bepaalde kennis. Sommige dingen zijn feiten. Maar soms denken we ook te weten hoe iets zit, maar zijn we daar nog niet helemaal zeker van. Dat probeer ik dan ook altijd uit te leggen."

"De conclusie van een factcheck is dan ook best vaak iets anders dan een keihard waar of onwaar. De conclusie is soms ook dat we iets nog niet goed weten. Dat kwam bijvoorbeeld duidelijk naar voren toen ik schreef over e-sigaretten."

Lars_Heinen: Wat kun je het beste doen als iemand, voornamelijk complotdenkers, zelfs factchecks als nep en gemanipuleerd zien?

"Dat is best wel ingewikkeld. Ik heb mijn factchecks vooral geschreven voor de twijfelaars. Dat zijn mensen die ergens een vreemde bewering tegenkomen en op zoek zijn naar betrouwbare informatie. Volgens mij kun je echte complotdenkers vaak niet overtuigen. Daar ga ik ook eigenlijk niet uitgebreid mee in discussie."

VulpesInculta: Hoe lost een factchecker de situatie op die ontstaat wanneer bronnen en/of experts tegenstrijdige conclusies hebben?

"Ik spreek eigenlijk altijd met wetenschappers die verbonden zijn aan een universiteit in Nederland of een kennisinstituut. De wetenschappers die ik spreek, zijn ook altijd echt expert op het gebied waar ik ze over spreek. En om eerlijk te zijn, is het mij in die jaren nog niet gebeurd dat deze wetenschappers elkaar echt enorm tegenspreken."

"Natuurlijk verschillen ze weleens over hoe waarschijnlijk ze iets achten, maar dat kan ik gewoon in het stuk benoemen. Maar ik heb dus niet meegemaakt dat iets wat voor de ene wetenschapper die ik spreek een feit is, echt onzin is voor de andere wetenschapper die ik spreek."

Rick_Hill: Als factchecker probeer je een soort van vertaling te maken van inhoudelijk vakjargon naar het niveau van de lezer. Hoe ga je ermee om dat sommige informatie dermate complex is dat het in jip-en-janneketaal niet meer feitelijk klopt?

"Het is inderdaad best lastig om van wetenschappelijk jargon een goed leesbaar stuk te maken. Ik ben dan ook best vaak op zoek naar goede metaforen. Zo ging het in de coronaberichtgeving vaak over hoe de coronavaccins precies werken. Ik vond dat in het begin zelf ook best complex om uit te leggen. Nu gebruik ik vaak de metafoor van een kookboek en een recept."

"Maar uiteindelijk ben ik geen onderwerp tegengekomen dat niet in lekentaal is uit te leggen. Ik vraag vaak de wetenschappers die ik heb gesproken nog even mee te kijken naar hoe ik hun uitleg heb vertaald. Meestal hebben ze geen commentaar. En soms moet er iets nog een beetje worden veranderd, zodat het wel feitelijk correct is."

Buzbuzzie: Is er naar uw mening tegenwoordig meer behoefte of noodzaak voor factchecken, of is daar altijd al in vergelijkbare mate noodzaak voor geweest?

"Ik merkte dat toen het coronavirus net naar Nederland kwam er echt een toename was van de hoeveelheid nepnieuws. Hier heb ik toen ook met experts over gesproken. Maar of het in het algemeen meer is toegenomen, vind ik lastig om in te schatten. Daar zal toch echt eerst onderzoek naar moeten worden gedaan."

Joop_70: Heb je in je periode als factchecker weleens het gevoel gehad: 'waar doe ik het voor?' Heb je het idee dat je bevindingen hebben bijgedragen aan 'luisteren' in plaats van 'roeptoeteren'?

"Dat gevoel herken ik zeker. Waar ik mezelf dan altijd aan herinnerde, is dat er nog altijd een hoop mensen zijn die niet op Twitter, Facebook of (heel soms) NUjij roeptoeteren. Deze mensen zien wel allerlei tegenstrijdige of gekke berichten langskomen. Ik hoop dat ik deze mensen en de mensen die twijfelen heb kunnen helpen."

"In mijn NUcheckts kon ik, zeker rond het coronavirus, niet altijd zekerheid geven. Want we wisten gewoon heel veel niet en nog steeds weten we niet alles. Maar ik hoop wel dat NUcheckt heeft geholpen om mensen te laten zien wat we weten en wat echt onzin is. Of dat heeft bijgedragen aan 'luisteren', dat durf ik echt niet te zeggen."

Een volledig overzicht van de vragen en antwoorden vind je hier.