DEN HAAG - 11 september wel, 6 mei niet. De aanslagen in de Verenigde Staten van 2001 komen expliciet voor in de troonrede die koningin Beatrix dinsdag heeft uitgesproken; de moord op Pim Fortuyn op 6 mei van dit jaar niet. Een bewuste keus, liet premier Balkenende weten in een toelichting op de troonrede en de Miljoenennota.

Het kabinet wil nu vooral vooruit kijken. "In de regeringsverklaring hebben we expliciet verwezen naar 6 mei. In de troonrede ligt de nadruk op respect, waarden en normen. Op een andere manier van met elkaar omgaan", aldus Balkenende.

Als de koningin het heeft over "een gevoel van onbehagen" en "toenemende onveiligheid" verwijst ze impliciet naar de impact van de gebeurtenissen op 11 september 2001 en 6 mei 2002, betoogde de premier.

Bede terug

Tussen de laatste troonrede van het tweede paarse kabinet en de eerste troonrede van het nieuwe centrumrechtse kabinet zit een wereld van verschil. Niet alleen is aan het slot de bede terug ("Ik wens u daarbij Gods zegen toe"), ook qua inhoud en stijl is er, zoals verwacht, veel veranderd.

Begippen als (on)veiligheid, minderheden, integratie, respect, verantwoordelijkheid en normen en waarden domineren de troonrede, in tegenstelling tot de laatste die het kabinet-Kok schreef. "Een wat scherpere troonrede. We wilden iets van ons profiel aangeven", aldus Balkenende.

Groei en veiligheid

De troonrede begint met de conclusie dat zekerheden als economische groei en veiligheid tegen aanvallen van buitenaf "schijnzekerheden zijn gebleken". "Het is gebleken dat veel burgers een gevoel van onbehagen hebben over ontwikkelingen in onze samenleving: een toenemende onveiligheid die als bedreigend wordt ervaren, een grote instroom en onvoldoende integratie van nieuwkomers, en achterblijvende kwaliteit onder meer in de zorg en in het onderwijs."

De regering ziet zich, aldus de troonrede, "voor de zware taak geplaatst" om al het goede te handhaven en de onvolkomenheden aan te pakken. Daar is een nieuwe bestuurscultuur voor nodig. "Eén waarin problemen worden benoemd, afwegingen helder worden gemaakt, verantwoorde besluiten worden genomen en wetten worden nageleefd."

Nieuwe balans

Dat vereist een nieuwe balans tussen burgers en overheid. Normen en waarden dienen te worden versterkt en burgers en overheid moeten respect voor elkaar hebben en beide verantwoordelijkheid nemen. "Een samenleving kan alleen functioneren als burgers zich afvragen wat ze voor elkaar kunnen doen."

Om dat allemaal te katalyseren komt er een commissie die het debat over normen en waarden moet aanzwengelen en gaat het Rijk 'belevingsonderzoek' houden om te bekijken hoe groot de kloof met de man en vrouw op straat is.

Anders dan de vorige troonrede, die begon met het financieel-economisch perspectief, bewaart het kabinet-Balkenende de strofen over "de dramatische verslechtering" van het economisch tij tot vlak voor het slot van de troonrede. Ook komen alle beleidsterreinen niet meer één voor één aan bod, maar is gekozen voor meer samenhang.

Opvallend is dat er in de troonrede niet wordt gerept over het milieu. Ook het buitenlands beleid komt er bekaaid van af. De Europese Unie passeert weliswaar de revue, maar aan Irak en het Midden-Oosten wordt geen woord gewijd.

/LINK
Troonrede