De verwijten over en weer tussen de Belastingdienst en het ministerie van Sociale Zaken over wie het meest in de kinderopvangtoeslagaffaire te verwijten valt, geven geen fraai beeld. Dat vinden ook de betrokken topambtenaren die worden gehoord door de ondervragingscommissie.

"Sparren kan ook met collega's op een ander departement. We zitten niet in een ander land", zei Loes Mulder, sinds 2016 de hoogste ambtenaar op het ministerie van Sociale Zaken.

"Ik ben sinds ik secretaris-generaal op Sociale Zaken ben nooit door de top van de Belastingdienst aangesproken van: 'Loes, er gaat hier iets mis'", aldus Mulder.

"Het is heel lelijk als we elkaar allemaal de schuld gaan geven."

Belastingdienst baalde van 'halsstarrige houding'

Mulder reageerde op uitspraken van haar collega's van het ministerie van Financiën van eerder deze week. Peter Veld (tot 2015 topambtenaar bij Financiën) had het woensdag tijdens een verhoor over de "halsstarrige houding" van Sociale Zaken.

Volgens Veld was er vanuit Financiën twee keer tevergeefs bij Sociale Zaken aangeklopt om te waarschuwen dat het fout ging met de terugvordering van de kinderopvangtoeslag.

Hans Blokpoel, tussen 2010 en 2016 directeur bij de Belastingdienst, zei dat hij "buikpijn" kreeg van de situatie waarin ouders zijn beland.

Mulder kent Blokpoel, ze hebben samengewerkt bij Vreemdelingenzaken. Even contact zoeken was dus niet zo ingewikkeld, vindt Mulder. "Als Hans Blokpoel tegen mij had gezegd: 'Loes, ik heb buikpijn', dan had ik gevraagd: 'Wat is er aan de hand?'"

'Het heeft te lang geduurd, dat is heel erg'

Ook Maaike van Tuyll, de huidige directeur kinderopvang bij Sociale Zaken die eerder op de dag werd gehoord, zei dat niemand van Financiën met haar over de kinderopvangtoeslag had gesproken. "Ik heb niemand aan mijn bureau gehad."

Volgens Mulder klopt het wel dat de Belastingdienst Sociale Zaken heeft gewaarschuwd. "Die signalen hebben wij niet goed opgepakt. Daardoor heeft het allemaal langer geduurd en dat vind ik heel erg."

Beide ministeries zijn betrokken bij de kinderopvangtoeslagaffaire. De Belastingdienst, die onder Financiën valt, voert het beleid uit en spoort eventuele fraude op. Sociale Zaken gaat over de regels van de kinderopvang.

Plan voor ander toeslagenstelsel mislukte op het laatste moment

De commissieleden bleven met een onbevredigend gevoel zitten na de gesprekken met Mulder en Van Tuyll.

Er werd namelijk door Sociale Zaken aan een plan gewerkt om de kinderopvangtoeslag direct over te maken naar de opvangorganisaties, zodat de toeslagen niet meer nodig waren. Zo werden ouders niet meer de dupe van het alles-of-nietsbeleid, waarbij alle ontvangen toeslagen terugbetaald moesten worden als er een fout was gemaakt met de eigen bijdrage.

Van Tuyll hield er een "hartstochtelijk" pleidooi voor bij toenmalig staatssecretaris Tamara van Ark (Sociale Zaken). Ook Mulder adviseerde de bewindsvrouw met het plan in te stemmen, hoewel het "een spannend project" zou worden.

Maar Van Ark (inmiddels minister voor Medische Zorg) zag er vlak voordat er een beslissing zou worden genomen toch van af. Er was onvoldoende politieke steun. Mulder: "Wij adviseren, de bewindspersoon maakt uiteindelijk een eigen afweging."

Oud-staatssecretaris Snel wilde toeslagen bij fiscus houden

Dat had misschien te maken met het plan waar oud-staatssecretaris Menno Snel (Financiën) op het laatste moment mee kwam. Volgens dat plan zou de kinderopvangtoeslag bij de Belastingdienst blijven.

Snel zag volgens Van Tuyll financiële risico's als de toeslagen rechtstreeks naar de kinderopvangorganisaties overgemaakt zouden worden. Bovendien was de kinderopvangtoeslag bij de afdeling Toeslagen volgens de bewindsman in goede handen. Hij zou de afdeling "het best draaiende onderdeel" van de Belastingdienst hebben genoemd.

Mulder concludeerde dat de financiële risico's in combinatie met "een redelijk alternatief van de Belastingdienst" de doorslag gaf om niet met het oorspronkelijke plan door te gaan.

Commissievoorzitter Chris van Dam (CDA) noemt het "raar" om het voorstel op het "moment suprême" overboord te gooien. Hij zal Snel er ongetwijfeld zelf naar vragen als de oud-staatssecretaris volgende week wordt gehoord.