Het coronavirus laait voorzichtig op in Nederland. Dinsdag meldde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat het aantal besmettingen bijna is verdubbeld ten opzichte van een week eerder. Op ons reactieplatform NUjij werden hier veel vragen over gesteld. Coen Berends, woordvoerder van het RIVM, beantwoordt de belangrijkste en meest gestelde vragen.

De cijfers

Er werd verwacht dat de cijfers na de versoepelingen wat zouden oplopen. Is wat nu gebeurt verwacht, of lijkt het toch uit de hand te lopen?

"Om eerlijk te zijn, hadden we wel verwacht dat we in de vakantie meer besmettingen zouden zien, maar niet in deze mate. Voor de vakantie zijn er versoepelingen getroffen en dat zie je nu terug in de cijfers."

"Kennelijk zijn er meer mensen die zich niet aan de regels houden. Dat zie je aan de toename van besmettingen in clusters. Het zijn familie en vrienden die elkaar aansteken bij samenkomsten. Denk aan feestjes en barbecues waar minder afstand wordt gehouden. Ook lijkt men onvoldoende thuis te blijven bij kleine klachten."

Wanneer is er officieel sprake van een tweede golf?

"Daar is niet echt een getal aan verbonden. Als we in de buurt komen van de signaalwaarden uit het coronadashboard, de druk op de zorg toeneemt en er een meer algemene spreiding van het aantal besmettingen is, dan kunnen we voorzichtig spreken van een tweede golfje. Maar dit is nu niet het geval."

"Je hebt een glazen bol nodig om te weten of er ook een tweede golf zal komen. Dit soort luchtwegvirussen zie je vooral in het najaar, wanneer iedereen meer thuis en op elkaar zit. In deze periode, en in de winter, kan er best een golfje komen. Maar nu zijn we er wel beter op voorbereid, dus kunnen we het virus beter controleren."

Is het niet beter om het virus gecontroleerd te laten rondgaan als de ic-opnamen niet toenemen? Je zou jongeren dan kunnen testen op scholen of bij uitgaansgelegenheden en een strenge quarantaine kunnen opleggen bij besmetting.

"Gecontroleerd het virus laten rondgaan is erg lastig. Jongeren gaan ouderen besmetten en dat is geen goed idee. Bovendien is er geen garantie dat je anderen niet opnieuw aansteekt als je het virus al eerder hebt gehad. Verder is het controlerende deel lastig uit te voeren. Het geeft ook geen garantie als je geen klachten hebt, een dag later niet besmettelijk kan zijn."

De mondkapjes

De werking van mondkapjes is niet volledig bewezen. Waarom zijn mondkapjes eigenlijk niet effectief?

"Het Outbreak Management Team (OMT) heeft hiernaar gekeken. Er is op dit moment onvoldoende bewijs dat een mondkapje helpt. In Noorwegen doet men hier onderzoek naar. Wil je dat een mondkapje effectief wordt ingezet, dan moet je strenge eisen stellen aan een mondkapje. Het is namelijk geen vervanger van andere maatregelen. Je moet dus nog steeds thuisblijven bij klachten en je moet voldoende afstand houden."

"Het onderzoek waar het OMT zich op baseert, is een onderzoek waarbij mensen zonder mondkapje in dezelfde ruimte zitten als één persoon met mondkapje. De mensen zonder mondkapje nemen meer afstand van degene mét mondkapje. Het is duidelijk dat dit een andere situatie is dan die waar we nu in zitten, waarin iedereen met een mondkapje zou rondlopen."

"De gedeeltelijke mondkapjesplicht in Amsterdam en Rotterdam kun je dus zien als een test. Maar het is bovenal een extra signaal om mensen ervan bewust te maken dat we ons moeten blijven houden aan de maatregelen."

Hoe veilig is het openbaar vervoer werkelijk als het druk is en mondkapjes niet effectief zijn?

"Ook hier geldt: probeer zoveel mogelijk afstand te houden. Er is geen signaal dat er veel besmettingen plaatsvinden in het openbaar vervoer, dus het ov is redelijk veilig. Maar let wel op het gebruik van de mondkapjes. Draag hem over je mond én je neus."

Waarom worden mondkapjes niet gewoon voor de zekerheid verplicht?

"Omdat het een vervelende maatregel is. Als je een goed mondkapje gebruikt, kun je niet lekker ademen. Probeer maar eens een rondje te joggen met een mondkapje, dat is gewoon niet fijn. De maatregel moet altijd in verhouding staan tot het effect."

Tijdlijn: Zo veranderde het standpunt over mondkapjes in Nederland
226
Tijdlijn: Zo veranderde het standpunt over mondkapjes in Nederland

Besmettelijkheid en testen

Waarom past de GGD geen snellere en minder gevoelige testen toe?

"Alle sneltesten zijn onvoldoende betrouwbaar. In deze situatie wil je niemand missen die besmet is. Bij deze sneltesten is de kans groter dat een persoon met het coronavirus niet positief getest wordt. Dat willen we voorkomen. Wel kijken we naar andere testmethodes, bijvoorbeeld door te sabbelen op een soort watje, wat veel minder gevoelig is dan een wattenstaafje in je keel of neus.

Hoe zit het met de besmettelijkheid? Kan je, als je het coronavirus al hebt gehad, nog een keer besmet raken? En hoelang blijf je zelf besmettelijk voor anderen?

"Ben je positief getest, dan moet je thuisblijven. Als je 24 uur lang geen klachten hebt ervaren, dan mag je weer naar buiten en ben je niet meer besmettelijk voor anderen."

"Mensen met het coronavirus maken antistoffen aan, maar we weten niet of dat voldoende is om niet nog een keer besmet te raken. Dus mocht je het virus hebben gehad, maar krijg je later weer klachten? Dan moet je je opnieuw laten testen."

Kunnen ze bij een test zien of je het eerder hebt gehad en antistoffen hebt aangemaakt?

"Dit wordt inderdaad onderzocht. Maar deze gegevens zijn niet voor individueel gebruik, simpelweg omdat je er zelf niks aan hebt. Je weet namelijk niet of je het nog een keer krijgt."

De huidige regels

De scholen gaan na de zomervakantie gewoon weer open. Lopen leraren dan extra risico doordat de toename van het aantal besmettingen momenteel het grootst is onder jongeren?

"Voor de vakantie heeft het OMT adviezen gegeven. Onder de achttien jaar kun je met bepaalde maatregelen naar school en daar valt het aantal besmettingen mee. In de leeftijdsgroep twintig tot dertig jaar gelden de adviezen ook nog steeds. De scholen kunnen vooralsnog gewoon van start gaan, maar wellicht moet er wel opnieuw gekeken worden naar de adviezen voor mbo-scholen en andere hogescholen."

Wil het RIVM nieuwe maatregelen of voldoen de huidige?

"De huidige maatregelen voldoen als iedereen zich eraan houdt. Mocht dit niet het geval zijn, dan moet Den Haag in actie komen. En dan nog is de vraag: moeten de maatregelen worden aangescherpt of moet er ingezet worden op communicatie?"

Wat zijn de regels met betrekking tot bezoek?

"Er zijn geen regels ten aanzien van groepen. Voor samenkomsten in woningen geldt geen maximumaantal personen. Wel moet je ervoor zorgen dat je voldoende afstand kan bewaren. Dus als je niet zo heel ruim woont, kan je niet dertig mensen ontvangen."

"Dit is wel een van de dingen waar het nu misgaat. Je mag elkaar zien, maar mensen houden onvoldoende afstand. Dat zie je vooral op feestjes, waar bijvoorbeeld alcohol mee gemoeid is."