• De Kamer debatteert met premier Rutte en ministers Bruins (Zorg) en Grapperhaus (Justitie en Veiligheid)
  • Het kabinet nam eerder op donderdag verregaande maatregelen.
  • Kamer houdt veel vragen over waarom de scholen open blijven.
  • Rutte vindt niet dat het kabinet te laat heeft ingegrepen.
vrijdag 13 maart om 01:26
Daarmee is dit coronadebat na acht uur afgelopen. Wij wensen een ieder die nog wakker is een fijne nacht!
vrijdag 13 maart om 01:17
De moties worden door het kabinet doorgenomen. Uiteindelijk heeft de Kamer het laatste woord tijdens de stemmingen.
vrijdag 13 maart om 00:49
Dat waren de moties van de Kamer. Zoals gebruikelijk krijgt het kabinet even de tijd om ze allemaal door te lezen voordat er een appreciatie wordt gegeven. Om 02.00 uur wordt het debat hervat.
vrijdag 13 maart om 00:36
Heerma (CDA) wil dat het kabinetsbesluit de scholen open te houden "van dag tot dag" te evalueren en de Kamer daarover te informeren. Voor de duidelijkheid: de motie vraagt niet om de scholen te sluiten. Een meerderheid van de Kamer ondertekend de oproep.

Wilders is teleurgesteld. "De scholen blijven open, het CDA laat de mensen in de steek", concludeert de PVV'er.
vrijdag 13 maart om 00:25
Segers wil een onderzoek van het kabinet naar vluchten uit gebieden die "zwaar getroffen zijn door het coronavirus". Bijna gehele Kamer ondertekende deze motie, waardoor het kabinet er mee aan de slag moet. Rutte had al aangekondigd dat hij vrijdag naar zo'n vliegverbod uit specifieke landen gaat kijken. De Kamer zet er nu extra druk op.
vrijdag 13 maart om 00:20
Jetten vraagt in zijn motie aandacht voor de culturele sector, omdat evenementen met meer dan honderd personen worden afgelast. Omdat hier veel freelancers werken, is deze sector extra kwetsbaar. De D66'er vraagt daarom in een motie om een "een steunpakket voor de culturele sector".

Asscher wil de scholen de mogelijkheden geven om te sluiten als zij dat willen. Ook hij vraagt aandacht voor specifieke sectoren zoals de horeca, luchtvaart en de culturele sector, terwijl er vooral generieke maatregelen zijn genomen door het kabinet. De PvdA-leider wil daarom een nieuw "economisch pakket" voor deze groepen.
vrijdag 13 maart om 00:13
Het is tijd voor de moties. De SP wil een analyse van het kabinet waarom de scholen niet dichtgaan. Tijdens het debat zei Rutte dat hij daar geen tijd voor had.

Ook Wilders heeft een motie om de scholen "in ieder geval tot en maart 2020" te sluiten, en de zekerheid dat ouders geen boete krijgen als ze hun kinderen toch thuis laten. 

donderdag 12 maart om 23:51
SP'er Hijink wil weten of er wordt ingegrepen als er tegen het advies van het kabinet in toch een evenement van meer dan honderd mensen wordt georganiseerd.

Primair ligt de verantwoordelijkheid bij de organisator zelf, zegt Grapperhaus. Als gemeenten een vergunning moet afgeven, dan moet die worden geweigerd. Gemeenten kunnen ook een noodverordening instellen. 

Sommige bijeenkomsten zijn alleen anders van aard, zoals een voorlichtingsavond. Het gaat in de meeste gevallen om een "dringend advies" van het kabinet om iedere samenkomst met meer dan honderd personen af te gelasten, zegt de bewindsman.

De SP wil meer duidelijkheid. "We moeten niet direct de politie naar een bruiloft sturen", zegt Hijink. Daar is Grapperhaus het mee eens. Er wordt volgende week gesproken over hoe dit verder moet worden aangepakt.
donderdag 12 maart om 23:30
Dan is nu de laatste minister aan het woord: Grapperhaus van Justitie en Veiligheid. 

Baudet wil weten of de grenzen dicht kunnen, maar dat gaat zomaar niet, antwoordt Grapperhaus. "We willen voorkomen dat het virus zich in Nederland verder verspreidt." Dan moet je voorkomen dat er mensen het land binnenkomen, vindt Baudet. "Dat is toch logisch."

Grapperhaus blijft bij de stappen die het kabinet donderdagmiddag heeft aangekondigd. 


donderdag 12 maart om 23:29
Baudet is benieuwd naar de aanpak van andere landen, zoals die van Singapore en Zuid-Korea. Wat heeft Nederland daar van geleerd? 

Tot verbazing van de FVD-leider kan Bruins daar nu geen antwoord op geven. Hij gaat het uitzoeken en komt er schriftelijk op terug.
donderdag 12 maart om 23:20
China stuurt hulp naar de Italianen. Een "gênante vertoning", vindt Jetten. Want dat zegt veel over de Europese samenwerking, of beter gezegd, het gebrek eraan.

Bruins belooft zich in te spannen om beter samen te werken met in ieder geval buurlanden België en Duitsland. 


donderdag 12 maart om 23:05
De publieksinformatie is belangrijk én ingewikkeld, zegt Bruins. De ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Hij wil dagelijks op vast moment mensen inlichten. Een "coronajournaal", oppert D66'er Jetten. Meer informatie hierover volgt nog.

Het telefoonnummer 0800 1351 is geopend van 08.00 tot 20.00 uur, er wordt bekeken of dat langer kan.
donderdag 12 maart om 22:52
Er zijn vragen over de effecten van het coronavirus op luchtwegen op de lange termijn. Daar weet de wetenschap nog te weinig van, het wordt nog onderzocht. Bruins zegt dat er op de site van de Rijksoverheid over wordt gecommuniceerd. 
donderdag 12 maart om 22:38
Dat waren de vragen voor Rutte.

Minister Bruins (Medische Zorg) is nu aan het woord. Er is extra zorgpersoneel nodig. De bewindsman kijkt daarom naar bijna afgestudeerden en net gepensioneerden om op korte termijn extra handen aan het bed te krijgen.
donderdag 12 maart om 22:24
Asscher blijft teleurgesteld over de maatregelen voor de economie. "Whatever it takes", zei minister Hoekstra van Financiën over de plannen. Daarmee refereerde hij naar de oud-ECB-voorzitter Mario Draghi, die in 2012 beloofde de euro te redden, "whatever it takes". Dat waren destijds magische woorden waardoor de financiële crisis mede werd bedwongen. 

"Maar nu krijgen we alleen een brief waarin staat dat we voldoende buffers hebben", zegt de PvdA-leider smalend over het bericht van Hoekstra. Hij maakt zich zorgen om onder andere de culturele sector die de gevolgen van de coronamaatregelen gaat voelen.
donderdag 12 maart om 22:19
Een kleine disclaimer van Rutte: "Als inzichten veranderen, en dat kan in een crisis, dan zal ik de eerste zijn om dat toe te geven." Met andere woorden, als zijn adviseurs denken dat het tóch verstandig is de scholen te sluiten, dan gebeurt dat alsnog. 
donderdag 12 maart om 22:08
In Frankrijk gebeurt precies het omgekeerde, concludeert Hijink. Omdat kinderen milde klachten hebben, verspreiden zij het virus sneller. De scholen gaan daar dicht, net zoals in België. De SP'er wil per brief een onderbouwing van waarom het kabinet afwijkt van dit beleid in het buitenland.

Rutte wil dat niet doen. "Daar is geen tijd voor. We moeten een crisis managen", zegt de premier. Zo'n overzicht beschouwt hij als "nice to have" en niet als "need to have".
donderdag 12 maart om 21:50
Ook Asscher doet een poging. "Kunnen we niet veel gerichter mensen ondersteunen die in vitale functies werken?" De PvdA-leider waarschuwt voor "circulatie in die smalle schoolgangen". Als de volksgezondheid het belangrijkste is, moet dat worden onderzocht. 

Dat geldt ook voor scholen in de zogenoemde 'brandhaarden', plekken met veel besmettingen. Is het niet risicovol om scholen in die regio's open te houden?

Dat laatste moet Rutte laten uitzoeken door de experts die het kabinet adviseerden de scholen op alle plekken open te houden.
donderdag 12 maart om 21:39
Klaver en SP'er Hijink willen weten waarom er geen alternatieve opvang is gezocht voor schoolgaande kinderen. "De infrastructuur is er al met bijvoorbeeld buitenschoolse opvang", zegt Klaver. De ouders van de kinderen kunnen dan alsnog naar hun werk. 

"Hoe voorkomt de premier nou dat de ene na de andere school willekeurig dichtgaat vanwege besmetting? Zonder dat dat chaotisch gebeurt?", vraagt Hijink.

Nogmaals zegt Rutte dat dit is wat de experts hem adviseren. 
donderdag 12 maart om 21:32
Ook Klaver is ontstemd over het niet sluiten van de scholen. Hij voorziet dat het onderwijspersoneel te veel op hun bordje krijgen als zij ook nog eens verantwoordelijk worden voor de hygiëne. "Dit is een trap na voor de leraren."

Dat vindt Rutte niet zo leuk om te horen. "Ik ben zelf leraar. Ik weet hoe belangrijk het onderwijs is." De premier geeft al jaren iedere donderdag les op een school in Den Haag. 

De GroenLinks-leider vindt dat als scholen openblijven, er ook extra middelen en ondersteuning moeten komen. Rutte is in gesprek om dat in kaart te brengen.
donderdag 12 maart om 21:18

"Dit is by far het slechtste voorstel van het kabinet", zegt Wilders hierover. "Mensen zijn hier woest over. Waarom mogen bijeenkomsten met honderd mensen niet doorgaan, maar moeten scholen met driehonderd leerlingen openblijven?" zegt Wilders. "U speelt echt met levens!"

Maar Rutte houdt vol: "Het is medisch niet nodig. De deskundigen die ons adviseren, zeggen: laat die scholen alsjeblieft open." Als er specifieke omstandigheden op scholen zijn, dan ga je naar de GGD, aldus de premier.


donderdag 12 maart om 21:17
Rutte komt op het onderwijs. Er waren veel vragen over waarom de scholen niet worden gesloten. Het gaat om de basisscholen, middelbare scholen en het mbo. Universiteiten en hogescholen worden geadviseerd online hoorcolleges aan te bieden.

"We hebben hier goede argumenten voor", zei Rutte. "Het sluiten van scholen heeft een maatschappelijk grote impact. Dan moeten de ouders ook thuis zijn. Die hebben allemaal banen in belangrijke sectoren, niet alleen in de zorg, maar ook de brandweer en politie."
donderdag 12 maart om 21:03
Een aantal Kamerleden vindt dat Rutte sneller maatregelen had moeten aankondigen, maar Rutte herhaalt dat de situatie per dag verandert. "Je kunt adviseren om opa en oma niet te bezoeken terwijl het geen zin heeft", zei Rutte.

Kamerleden willen helderheid over in welke fase we zitten. De indammingsfase of de zogenoemde mitigatiefase, een soort verzachtingsfase. Volgens Rutte is dit niet precies te zeggen. Hij houdt het tot onvrede van enkele parlementariërs op een "tussenfase".
donderdag 12 maart om 20:52
Er waren ook veel vragen over het bericht van de NS met minder treinen gaat rijden. Worden de andere treinen dan niet juist voller waardoor het besmettingsgevaar toeneemt? 

Dat is zeker niet het geval, benadrukt Rutte. Zijn hoogste ambtenaar heeft zojuist met de NS-baas gebeld, het is niet de bedoeling dat treinen drukker worden.
donderdag 12 maart om 20:48
Rutte meldt dat er morgen een update komt over het vliegverkeer. Er is veel onduidelijkheid binnen de luchtvaart sinds de Amerikaanse president Donald Trump vluchten vanuit Europa verbood. Er zijn vanuit de Kamer veel vragen over vluchten uit risicolanden zoals Iran en Italië.
donderdag 12 maart om 20:32
Wilders laat aan Rutte weten dat hij kritiek heeft, maar hij wil vooral uit de crisis wil komen. "In dat perspectief moet u mijn kritiek zien."  De premier is blij met deze instelling. Een opvallend milde toon, vergeleken met eerdere debatten tussen Rutte en Wilders. 

Toch vindt de PVV-leider dat het kabinet te laat in actie is gekomen. "Nederland is beter af als we eerder waren begonnen met maatregelen."  Rutte is het hier "oprecht mee oneens" is. "Dit zijn precies de maatregelen die nodig zijn bij de fases van het bestrijden van dit virus", zegt de premier. "Wat wij steeds doen is op basis van analyses en adviezen van de experts maatregelen nemen."

Wilders bestrijdt dat de adviezen van de experts kloppen. Hij verwijst naar uitspraken van minister Bruins die stelde dat de kans klein was dat het coronavirus Nederland zou bereiken. Volgens Wilders heeft Nederland hierdoor een achterstand van twee maanden opgelopen.
donderdag 12 maart om 20:28
Premier Rutte is begonnen met de beantwoording van de vragen van de Kamer. Rutte begint met een verwijzing naar de persconferentie van eerder op de dag. Hij zegt zich te realiseren dat er veel gevraagd wordt van Nederland. Tegelijkertijd benadrukt hij dat mensen het maatregelenpakket serieus moeten nemen en niet morgen en dat het advies vanaf vandaag geldt.

'Nederland is een patiënt die behandeld moet worden', zegt Rutte.
donderdag 12 maart om 20:08
Dat was het eerste deel van de Kamer. Na een kleine onderbreking begint het kabinet met het beantwoorden van de gestelde vragen.
donderdag 12 maart om 19:51
Thierry Baudet (FVD) snapt eveneens niet dat er nog steeds vluchten uit Iran en Italië landen op Schiphol. 

Ook vindt hij dat het kabinet achter de feiten aanloopt. Net als Wilders citeert Baudet een brief van minister Bruins uit januari, waarin de bewindsman schreef dat de kans klein is dat het virus de oversteek naar Nederland zal maken. "Naïef", zegt Baudet. 

De SP maakt er een punt van dat FVD vaak nergens te bekennen is als de Kamer debatteert over het coronavirus. Ook tijdens hoorzittingen is de partij niet aanwezig. Baudet wuift die kritiek weg. Het zijn niet meer dan "marginale ovelegjes" waar zijn partij niet bij kan zijn.
donderdag 12 maart om 19:45
De Partij voor de Dieren vraagt aandacht voor het houden van wilde dieren. Zo is de civetkat volgens Kamerlid van Esch de oorzaak van her SARS-virus, terwijl het in Nederland nog steeds is toegestaan om dat dier als huisdier te houden.
donderdag 12 maart om 19:29
De Eerste Kamer gaat twee weken met 'coronareces', zegt Wilders tegen Heerma. De PVV'er vindt het "gênant" dat politici wel goed voor zichzelf zorgen, maar dat scholen met honderden leerlingen niet gesloten worden. "Dat kan toch niet?", vraagt Wilders. 

Heerma vindt dat je deze twee zaken niet met elkaar kunt vergelijken. "Het is een duivels dilemma. De scholen moet je daarbij helpen", zegt de CDA'er. "Wij gaan hier niet besluiten om al die scholen te sluiten."


donderdag 12 maart om 19:14

Wilders vindt dat Heerma zijn vragen veel te laat stelt. "U overlegt iedere maandagochtend met het kabinet",zegt Wilders. "Stel geen vragen, maar eis iets van het kabinet." 

Heerma herinnert de PVV'e eraan dat het juist zijn partij was die enkele weken geleden al begon met het stellen van veel vragen aan het kabinet. 

Verder hamert Heerma op aandacht voor voldoende capaciteit in de ziekenhuizen. 

donderdag 12 maart om 19:07
Pieter Heerma (CDA) heeft het over "een onzichtbaar monster". Heerma vindt de maatregelen goed en nodig, maar hij vraagt zich af waarom nu pas. "Juist in een crisissituatie is communicatie hard nodig", aldus Heerma.  

Net als Segers vindt hij twee of drie persconferenties per week te weinig. "Houd een of meerdere persconferenties per dag", is Heerma's suggestie.
donderdag 12 maart om 18:56
Vlnr: Pieter Heerma (CDA), Kees van der Staaij (SGP), Ferd Grapperhaus (minister van Zorg), Gert-Jan Segers (CU) en Jesse Klaver (GroenLinks) voorafgaand aan het debat.
donderdag 12 maart om 18:51
Wilders is kritisch op de VVD. "U keek met uw partij de andere kant op", zegt hij tegen Veldman. 

Er zijn maatregelen genomen toen dat nodig was, zegt Veldman. Maar volgens Wilders waren er tot vanmiddag "nul maatregelen" genomen. Bovendien lopen zorgmedewerkers "op hun tandvlees".

Veldman herhaalt: je moet zorgen voor wat nodig is. "Dat hebben we de afgelopen weken gedaan."

De SP vraagt of de VVD ook extra geld wil voor de ziekenhuizen, maar daar wil Veldman niet zomaar mee instemmen.
donderdag 12 maart om 18:47
Hayke Veldman is namens de VVD aan het woord. Hij vindt het goed dat er een telefoonnummer voor bedrijven is geopend, maar hij mist uitgebreide publiekelijke voorlichting. 

Veldman stipt de risico's voor bedrijven aan. "Banken moeten hun verantwoordelijkheid pakken." Dat betekent wat de VVD'er betreft dat zij moeten zorgen dat ondernemers voldoende krediet hebben.
donderdag 12 maart om 18:43
Rutte buigt als hij de Kamer betreedt, omdat een hand schudden niet meer mag. (Pro Shots).
donderdag 12 maart om 18:41
Kees van der Staaij (SGP) sluit zich aan bij de vragen over het onderwijs en inkomende vluchten uit risicogebieden. 
donderdag 12 maart om 18:41
Jetten wil vooral een internationale aanpak en is blij dat de toon vanuit het kabinet nu eindelijk serieus is. (Pro Shots).
donderdag 12 maart om 18:34
Wilders in debat met het kabinet. (Foto: Pro Shots)
donderdag 12 maart om 18:32
Jesse Klaver van GroenLinks is vooral "enorm trots op Nederland". En dan met name het zorgpersoneel, dat doorwerkt in het weekend en niet altijd voldoende beschermd is. Dat geldt ook voor het schoonmaakpersoneel. Groepen die het al niet makkelijk hebben, zegt Klaver. 

Net als Segers, heeft Klaver het gevoel dat Nederland achterloopt. Hij vindt dat minister Bruins meer controle moet krijgen. "Dit is niet de tijd om te polderen."

Hij maakt zich niet zozeer zorgen over de overheidsfinanciën, maar wel over de mensen die al dan niet tijdelijk hun baan verliezen. "Zij moeten gecompenseerd worden", zegt hij. Dat gaat met name om mensen die het al niet zo breed hebben, zoals horecapersoneel of muzikanten.
donderdag 12 maart om 18:28
Wilders wil van Segers weten of hij het verstandig vindt dat de scholen openblijven. "Ik snap de keuze, maar het roept ook vragen op", antwoordt Segers.
donderdag 12 maart om 18:24
"We bevinden ons in steeds onzekerder vaarwater", zegt ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. "Toch hebben mensen het gevoel dat Nederland steeds een stap achterloopt", zegt Segers. Dat gevoel begrijpt hij. Het heeft te maken met communicatie. "Zeg wat je weet, maar ook wat je niet weet", zegt Segers. Hij pleit voor een dagelijkse persconferentie.

Ook Segers vraagt zich af waarom de scholen openblijven. "Kunnen scholen eigen maatregelen nemen?", vraag de CU'er. Hij sluit zich verder aan bij vragen over vluchten vanuit risicogebieden.
donderdag 12 maart om 18:09
Lodewijk Asscher (PvdA) heeft het over "een nationale crisis", en betuigde zijn medeleven aan de mensen die iemand hebben verloren aan het virus. Tot nu toe zijn vijf mensen overleden aan de gevolgen van het COVID-19-virus. Ook bedankt hij het zorgpersoneel. 

Asscher steunt de kabinetsmaatregelen, maar de vrijblijvendheid moet eraf, vindt hij. "Nee, tenzij" moet volgens hem het uitgangspunt zijn.

De redenering dat de scholen openblijven zodat de ouders aan het werk kunnen, doet volgens Asscher geen recht aan het risico dat kwetsbare kinderen lopen.  

De PvdA-leider heeft nog veel vragen over het stimuleren van de economie. Minister Wopke Hoekstra (Financiën) benadrukt dat de overheidsfinanciën in orde zijn. Maar dat is allemaal niet genoeg, aldus Asscher.
donderdag 12 maart om 18:03
Tot slot moet Jetten iets van het hart. "Waarom kan het nu wel, die serieuze toon?" Ook Jetten vindt - net als de SP - dat de Duitsers dit veel beter deden.

Er werden maandag vooral grapjes gemaakt nadat Rutte de RIVM-baas een hand gaf, net nadat hij had gezegd dat we dat juist niet meer moeten doen vanwege het besmettingsgevaar.

Bekijk hier de video.
donderdag 12 maart om 18:00
Rob Jetten bedankt namens D66 het zorgpersoneel. Hij vraagt zich af waarom er op Europees niveau verschillende maatregelen worden genomen: "Ik woon zelf een paar kilometer van de Duitse grens. Waarom gelden daar andere regels?"

De D66'er wil verder zeker weten dat schoolgaande kinderen geen onnodig risico lopen. Het kabinet houdt de scholen niet alleen open omdat daar minder besmettingsgevaar is, maar ook omdat de ouders van deze kinderen anders thuis moeten blijven. Dat zou een te grote impact hebben.

Als iedereen in Nederland wekenlang thuisblijft, dan is dat goed om het coronavirus de kop in te drukken, maar ook "een te grote ontwrichting", zegt Jetten.

Ook wil hij weten wat voor plan er ligt voor het steunen van de economie. Er werden maatregelen gepresenteerd, maar die behoeven nog enige uitleg, vindt Jetten. 
donderdag 12 maart om 17:53
"Het is te laat en het is te weinig", zegt PVV-leider Geert Wilders over het kabinetsbeleid als hij begint aan zijn inbreng. "Het kabinet komt niet verder dan papieren zakdoekjes. Geen daadkracht." Er is tijd verspild, vindt Wilders. "Die laksheid neem ik het kabinet zeer kwalijk."

De maatregelen die vandaag zijn aangekondigd, zoals thuiswerken en het afgelasten van evenementen, vindt de PVV'er goed. Maar hij begrijpt niet dat er nog vliegtuigen uit Iran op Schiphol landen. In het West-Aziatische land zijn relatief veel besmettingsgevallen. "Waarom stelt u Nederlanders bloot aan dit soort besmettingen?"

Ook begrijpt hij niet dat het kabinet de scholen niet sluit. "Het is onverantwoord", zegt Wilders, die het kabinet eraan herinnert dat andere Europese landen dit wel hebben gedaan.

Wilders hamert erop dat de zorg op orde moet zijn met onder meer voldoende bedden en beschermingsmiddelen voor zorgpersoneel. "We staan aan de vooravond van een ongekende nationale crisis", zegt Wilders tot slot.
donderdag 12 maart om 17:45
SP'er Maarten Hijink trapt af. "Enerzijds zagen we een premier die al handenschuddend de problemen weglachte", zegt hij. Rutte zou wat de SP'er betreft een voorbeeld kunnen nemen aan bondskanselier Angela Merkel, die het probleem in zijn ogen beter aanpakt. 

Hijink wil weten waarom hij de kinderen in Noord-Brabant naar school stuurt, terwijl ouders wordt geadviseerd thuis te werken. Ook vraagt hij zich af of hogescholen en universiteiten op slot gaan of niet. Eerder vandaag was het advies om colleges zoveel mogelijk online aan te bieden. 

Wordt er gehandhaafd op het afgelasten van bijeenkomsten met meer dan honderd personen? En hoe zit het met de capaciteit van ziekenhuizen? De SP wil duidelijkheid van het kabinet.
donderdag 12 maart om 17:38
Rutte zei zojuist voorafgaand aan het debat dat het niet nodig is om extra boodschappen in te slaan. In andere landen wordt er gehamsterd vanwege het virus.  

"Nederland is ziek", zei de premier verder gevraagd naar de toestand van het land.