De moderne mens is waarschijnlijk afkomstig uit het noorden van Botswana. Het was al bekend dat de mens zijn oorsprong in Afrika heeft, maar nu kan voor het eerst een precieze regio aangewezen worden als plaats van herkomst van de homo sapiens. Zuid-Afrikaanse en Australische onderzoekers beschrijven de oorsprong van de mens in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

De homo sapiens bewandelde Afrika al 200.000 jaar geleden, maar de exacte plaats van herkomst was onduidelijk. Fossiel bewijs duidde op Oost-Afrika, terwijl eerder genetisch bewijs het zuiden van Afrika als de wieg van de homo sapiens aanwees.

Door het DNA van de huidige bewoners van het zuiden van Afrika in kaart te brengen, hebben onderzoekers ontdekt dat de moderne mens waarschijnlijk opkwam in het park Makgadikgadi-Okavango in Noord-Botswana.

Het park, dat tegenwoordig wordt gekenmerkt door zoutvlaktes en woestijn, was vroeger de locatie van een meer dat twee keer zo groot was als het hedendaagse Victoriameer. De oppervlakte van het op een na grootste zoetwatermeer is bijna net zo groot als Noord-Ierland.

In de loop der jaren veranderde het eerder genoemde prehistorische meer in een groen gebied, waar de eerste moderne mensen ontstonden. Naarmate het klimaat veranderde en de drogere gebieden rondom het meer minder leefbaar werden, begonnen deze voorouders zich 70.000 jaar later te verspreiden.

De eerste vertrekkende populaties gingen naar het noordoosten van Afrika en daarna naar het zuidwesten, om vervolgens Afrika te verlaten en zich over de wereld te verspreiden.

Een van de auteurs van dit onderzoek leert van een lokale stam in Botswana hoe hij vuur moet maken. (Foto: Chris Bennett, Evolving Picture)

Onderzoek naar DNA dat teruggaat op oermoeders

De precieze oorsprong van de homo sapiens kan mogelijk worden vastgesteld dankzij onderzoek naar het zogenoemde mitochondriale DNA van de huidige bewoners. Het mitochondrion is een soort microscopische 'biologische batterij' die onze cellen van energie voorziet en zijn eigen DNA heeft.

Onderzoek naar deze kleine 'energiefabrieken' is de betrouwbaarste manier om de herkomst van mensen vast te stellen, omdat hun genetische code bijna onveranderd wordt doorgegeven via de moeder. Alle mensen dragen zo in hun mitochondrion een genetisch profiel met zich mee dat in theorie teruggaat op een groep oermoeders. Het DNA in de kern van onze cellen wordt echter elke keer vernieuwd wanneer het wordt doorgegeven bij de voortplanting. Hierdoor is dit DNA veel minder geschikt voor dergelijk onderzoek.

Om de oudste mitochondriale DNA-profielen te vinden, hebben de onderzoekers de geografische verdeling van ruim duizend verschillende DNA-profielen van de huidige bewoners van het gebied in kaart gebracht. Deze data werden gecombineerd met taalanalyses en informatie over historische veranderingen in het klimaat.