Honderden, soms duizenden vliegjes zijn deze dagen te zien in de lucht. Erg goed lijken ze niet voort te bewegen, want ze vliegen geregeld tegen je aan of vallen uitgerekend in je glas. Het zijn vliegende mieren, maar waarom vliegen ze nu zo massaal en hoelang houdt het aan?

Wat voor beestjes vliegen in de lucht?

"Het zijn de mannetjesmieren die achter de koningin aan vliegen", vertelt André van Loon, mierendeskundige van Naturalis en het EIS Kenniscentrum Insecten. "Ze zijn op een bruidsvlucht en proberen haar te bevruchten."

De mierensoort die het meeste voorkomt in Nederland en die we nu dus massaal zien rondvliegen is de wegmier. De mannetjes en de koningin hebben lange tijd in het nest gezeten en zoeken een warme, droge dag in juni of juli om uit te vliegen.

"Zeker als de temperaturen weer stijgen, nadat het langere tijd wat koeler is geweest, gaat deze soort vliegen. Het is volstrekt normaal voor deze tijd van het jaar. De wegmier hoort ook gewoon in Nederland thuis", aldus Van Loon.

Arnold van Vliet, bioloog aan de Wageningen University & Research (WUR), had de massale vlucht van de mieren al enkele dagen geleden aan zien komen. "Rondom de mierennesten, bijvoorbeeld in de tuin, was er ineens veel activiteit. De mieren maakten de nestopeningen groter, zodat de koningin en de gevleugelde mannetjes het nest konden verlaten."

"Ze hebben een paar dagen mooi weer nodig, zodat ze de tijd hebben om die voorbereidingen te treffen", vervolgt Van Vliet. "Ze vliegen ook alleen uit als het warm genoeg is en als er genoeg zon is. Als het bewolkt is, stellen ze de vlucht uit."

De mannetjesmieren vliegen achter de koningin aan om met haar te paren. (Foto: Getty Images)

Hoelang duurt zo'n bruidsvlucht?

"Het duurt ongeveer één tot anderhalf uur voordat een nest leeg is", weet Van Loon. "Maar iets verderop kan ook een nest zitten dat daarna uitvliegt."

Van eind juni tot in september kunnen de mieren uitvliegen. "In sommige nesten zitten nu nog mannetjes in de pop. Die zijn over een maand klaar om uit te vliegen en kunnen we dan dus ook weer zien", aldus Van Loon.

"Maar de eerste dagen is de massaliteit het grootst", vult Van Vliet aan. "Het kan wel lokaal verschillen wanneer de mieren uitvliegen. Uit eerder onderzoek bleek bijvoorbeeld dat mieren op Schiermonnikoog twee weken eerder uitvlogen dan in Amsterdam. Dat had te maken met temperatuurverschillen."

De vliegende mieren kunnen normaal gesproken niet zo ver vliegen, maar met behulp van de wind kunnen ze enkele kilometers ver komen.

“Koninginnen hoeven de rest van hun leven niet te paren, want ze slaan het sperma op”
Arnold van Vliet, bioloog WUR

Als de mannetjes tijdens hun vlucht niet zijn omgekomen en vervolgens met het vrouwtje hebben gepaard, is het volgens Van Vliet "einde oefening". Hun taak zit er dan op en ze vallen dood neer.

"De koningin verliest haar vleugels en gaat op zoek naar een nieuw nest. Ze hoeft haar hele leven niet meer te paren, want ze slaat het sperma op", legt Van Vliet uit. "Slechts een fractie van de koninginnen kan een nieuw nest beginnen, omdat een groot deel het niet overleeft."

Áls de koningin de vlucht overleeft, kan ze wel bijzonder oud worden. "Tot wel 25 jaar", zegt Van Loon. "Het nest van de wegmier kan ook zo oud worden. Die zijn afhankelijk van de koningin. Ze zorgt voor de kolonie en een nest met wegmieren heeft maar één koningin. Als die doodgaat, gaat de rest van het nest ook dood."

Zijn vliegende mieren ook nuttig?

"Veel vogels profiteren van het uitvliegen van de mieren", vertelt Van Vliet. "Ik zag bijvoorbeeld deze week honderden meeuwen tegelijk in de lucht. Het is echt een feestmaal voor hen. Ze vliegen dan met hun bek open, waardoor er continu mieren in vliegen."

Ook van Loon ziet veel meeuwen en spreeuwen die deze dagen rondvliegen om mieren te vangen. "Er zitten veel vetten en eiwitten in de mieren. Het is een prima snack voor vogels."

Vogels profiteren massaal van de vliegende mieren. (Foto: Getty Images)

Hoe voorkom je dat mieren zich in je tuin nestelen?

"Vooropgesteld: als er mieren in de tuin zitten, heb je er eigenlijk geen last van. In een beetje goede tuin zitten al mieren", aldus Van Loon. "Tenzij je natuurlijk de keukendeur hebt openstaan en van alles laat rondslingeren op je aanrecht, dan is het een ander verhaal."

Maar om de kans te vergroten dat mieren je tuin overslaan is het volgens Van Loon raadzaam om zo min mogelijk tegels te hebben liggen in de tuin. "Mieren vinden warmte prettig en als de zon op een tegel staat, wordt die al snel warm. Daarnaast is het natuurlijk ook gewoon een dak boven hun hoofd. In de natuur zoeken ze bijvoorbeeld boomstammen om onder te graven."

Van Loon: "Bijkomend voordeel van het weghalen van tegels: je hebt veel minder last van verzakkingen, doordat de mieren zich daar niet onder graven."