BERLIJN - De christen-democratische lijsttrekker Angela Merkel heeft de verkiezingen voor de Duitse Bondsdag gewonnen én verloren. Haar partij CDU/CSU wordt krap de grootste partij in het parlement, maar ze kan haar beoogde regering met de liberale FDP niet vormen. De rood-groene coalitie van bondskanselier Gerhard Schröder is echter ook haar meerderheid kwijt.

Bekijk video: Modem/ Breedband


Angela Merkel verlaat het stembureau in Berlijn nadat ze haar stem heeft uitgebracht

De uitslag komt als een grote verrassing. Volgens de voorlopige einduitslag haalt de CDU/CSU 35,2 procent, een verlies van 3,3 procent. Slechts twee keer eerder sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog haalden de christen-democraten zo'n slecht resultaat.

Schröder

Ook de regerende SPD van Schröder lijdt verlies. De partij komt uit op 34,3 procent (minus 4,2 procent). Coalitiepartner De Groenen verliest licht. De partij van Joschka Fischer komt uit op 8,1 procent en verliest 0,5 procent.

Er zijn twee winnaars: de liberale FDP en de Linkspartei. De liberalen onder leiding van Guido Westerwelle gaan er flink op vooruit. Ze groeien met 2,4 procent en komen uit op 9,8 procent van de stemmen.

De Linkspartei is een fusie van de hervormde communistische partij PDS en de gedesillusioneerde aanhangers van de SPD die zich hebben verenigd in de WASG. De partij wordt geleid door Gregor Gysi en Oskar Lafontaine en geniet vooral steun in het Oosten. Ze haalt 8,7 procent. Zowel de SPD als CDU/CSU wil geen coalitie met de Linkspartei.

Grote coalitie

De vorming van een nieuwe coalitie wordt een moeilijke zaak. Uit de peilingen komen drie coalities naar voren die een kans maken. De 'grote coalitie' tussen CDU/CSU en de SPD kan rekenen op een grote meerderheid in de Bondsdag. Een tweede mogelijkheid is de 'Ampelkoalition', een samenwerking van de SPD, De Groenen en de FDP. Nog een kans maakt de 'Jamaica-koalition' waarin CDU/CSU, FDP en De Groenen gaan regeren.


Schröder werd in de partijcentrale van de SPD in Berlijn als een grote winnaar binnengehaald

De exacte samenstelling van de Bondsdag laat nog op zich wachten. Dat hangt onder meer af van de zogeheten Überhangmandate (extra zetels die bij de 598 zetels in de Bondsdag komen door het ingewikkelde kiessysteem met Erststimmen en Zweitstimmen).

Kleiner

ZDF en ARD meldden dat er door het systeem van Überhangmandate veertien extra volksvertegenwoordigers in het parlement zitting krijgen, maar volgens beide omroepen blijft de SPD ook na de verdeling van deze zetels kleiner dan de CDU/CSU van Merkel. Het verschil tussen de christen-democraten en sociaal-democraten is volgens de ZDF uiteindelijk drie zetels, 222 voor de SPD en 225 voor CDU/CSU.

Tegenvaller

Schröder verklaarde voor een enthousiaste aanhang in de partijcentrale in Berlijn dat hij de uitslag interpreteert als een nieuw mandaat van het volk om nog eens vier jaar te regeren. Zijn beste kans om regeringsleider te blijven met deze uitslag is een 'Ampelkoalition'. Maar FDP-leider Westerwelle zei dat discussie over zo'n coalitie "totaal theoretisch is" en dat hij aan zo'n regering zeker niet zal meewerken. Zowel de SPD als de CDU/CSU wil geen kabinet vormen met de Linkspartei.

Tegenvaller

Het resultaat is een flinke tegenvaller voor Merkel. In de peilingen stond ze steeds duidelijk hoger en een 'zwart-gele' coalitie met de FDP lag volgens peilingen van vrijdag zelfs weer in het verschiet. Binnen de CDU/CSU werden na de uitslag de gelederen gesloten en iedereen sprak zijn steun uit voor lijsttrekker Merkel.

Als grootste partij zei ze ervan uit te gaan de opdracht te krijgen om een regering te vormen. "De situatie is door de uitslag bemoeilijkt", aldus Merkel. Ze gaat "natuurlijk" als eerste praten met de FDP, maar met de liberalen kan ze alleen een regering vormen als De Groenen meewerken. Groenen-topman Fischer liet weten niets uit te sluiten, maar volgens de huidige minister van Buitenlandse Zaken is zoiets "niet realistisch" omdat de verschillen tussen de partijen veel te groot zijn.

Stabiliteit

Volgens waarnemers is de wens van het electoraat helder. De kiezers willen een 'grote coalitie'. Schröder sloot in een discussie met andere partijleiders een een kabinet van SPD-CDU/CSU onder leiding van Merkel zonder meer uit. Vaststaat in elk geval dat onderhandelingen over een nieuwe regeerploeg lang zullen duren en dat de uitslag niet voor de nodige stabiliteit zorgt die velen zich hadden gewenst. De opkomst lag met 78 procent iets lager dan de laatste verkiezingen voor de Bondsdag.