DEN HAAG - Premier Balkenende heeft weinig behoefte aan verandering van het kiesstelsel en de bevoegdheden van de Nederlandse minister-president. In een interview met het weekblad Elsevier stelt Balkenende deze week vast dat het huidige systeem van coalitieregeringen en de regel dat de winnaar van de verkiezingen het voortouw in de kabinetsformatie neemt, werken.

"Ik vind het veel beter om te werken met het huidige systeem, zowel voor wat betreft het kiesstelsel als voor wat betreft de formele positie van de premier", zegt Balkenende.

Pechtold

Minister Pechtold (Bestuurlijke Vernieuwing) toonde zich woensdag in een reactie "erg ongelukkig" met de uitspraken van Balkenende. De D66-bewindsman heeft meteen na lezing van het interview de premier gebeld. Die stelde hem gerust met de mededeling dat hij zijn slechts zijn "privé-mening" had vertolkt. Ook is Balkenende volgens Pechtold niet gelukkig met de weergave van zijn woorden in Elsevier.

Pechtold onderzoekt volgens afspraak binnen de coalitie de mogelijkheden voor een nieuw kiesstelsel om de band tussen burger en politiek te versterken. Ook beziet hij de mogelijkheden om de positie van de minister-president te versterken.

"We hebben daarover in juli afspraken gemaakt, dus ik schrok van de woorden van Balkenende", aldus Pechtold. "Maar hij heeft me verzekerd dat me niets in de weg wordt gelegd bij de uitvoering van mijn taak."

Grote verdeeldheid

Over bestuurlijke vernieuwing bestaat grote verdeeldheid in de coalitie. VVD en D66 zijn voorstander van een gekozen premier. Het CDA, inclusief Balkenende, niet. "Ik vind dat er coalities moeten bestaan in Nederland, ook om minderheden een plaats te geven", zegt de premier in Elsevier. "Dat is ook relevant voor hoe je aankijkt tegen de rol van een gekozen minister-president. Nou, daar ben ik geen voorstander van."

Volgens hem sluipt er bij een gekozen premier een soort presidentieel element in. "Het is de vraag hoe zich dat gaat verhouden met de rol van het parlement. En die van het staatshoofd."

Open discussie

Balkenende zegt in Elsevier dat iedereen nu weet hoe het werkt bij verkiezingen en de vorming van een nieuw kabinet. "Dat is beter dan de hele zaak op de schop nemen." In tegenstelling tot zijn partijgenoot Pechtold heeft D66-Tweede-Kamerlid Van der Ham geen moeite met de uitspraken van Balkenende. "Hij heeft recht op zijn eigen mening. We moeten niet overspannen reageren, maar een open discussie voeren."

Volgens GroenLinks "tackelt" Balkenende echter met zijn uitspraken minister Pechtold in zijn plannen voor bestuurlijke vernieuwing. Kamerlid Duyvendak vraagt zich af of de onderzoeken van de D66-bewindsman nog wel zin hebben. Hij heeft woensdag opheldering gevraagd aan Pechtold.

Gekozen burgermeester

Diens voorganger De Graaf had eerder dit jaar een vergelijkbaar akkefietje met de premier. Toen Balkenende op de Nederlandse Antillen rondreisde, verscheen in Nederland een interview met hem waarin hij zich afvroeg of het wel verstandig was de gekozen burgemeester in alle gemeenten tegelijk in te voeren. De Graaf was daar woedend over, omdat het kabinet had afgesproken in 2006 overal de gekozen burgemeester in te voeren. Ook toen was er onmiddellijk telefonisch contact. Inmiddels is het plan voor een gekozen burgemeester in 2006 gesneuveld in de Eerste Kamer.