NEW YORK/KAAPSTAD/CANBERRA - De rede van de Amerikaanse president Bush voor de Verenigde Naties was een aaneenschakeling van leugens. Verschillende hoge Iraakse functionarissen hebben de speech vrijdag naar de prullenmand verwezen. Veel westerse landen waren positiever, temeer omdat Bush de diplomatieke weg nog even lijkt te willen volgen.

De Iraakse ambassadeur bij de VN, Mohammed Aldouri, noemde de rede een poging om de aandacht af te leiden van de crisis in het Midden-Oosten. Hij wees erop dat de VS nog steeds geen bewijs hebben geleverd dat Irak betrokken is bij terrorisme. "Ik kan alleen maar zeggen dat de toespraak van president Bush totaal ongeloofwaardig was. Ik vind het jammer dat een leider van zo'n wereldmacht naar zulke methoden grijpt." De Iraakse minister van Buitenlandse Zaken, Naji Sabri, zei dat het Iraakse volk bij een aanval zal vechten met alles wat voorhanden is, zoals stenen, stokken en keukenmessen.

Actie

In een langverwachte toespraak heeft de Amerikaanse president donderdag de landen van de Verenigde Naties gemaand eindelijk eens actie tegen Irak te ondernemen. Hij wil het land ontdoen van massavernietigingswapens en een ander regime aan de macht helpen. Talloze VN-resoluties hebben weinig uitgehaald, vond Bush. Bagdad verwierp die en de VN deed niets, zei Bush. Hij wil nu wel samen met de VN nieuwe resoluties opstellen, maar dat is dan ook de laatste kans voor Bagdad.

De rede werd verwelkomd in Groot-Brittannië, Amerika's trouwste bondgenoot. Duitsland bleef bij zijn eerdere terughoudendheid over een aanval. Bondskanselier Schröder voelt niets voor een militaire actie, zelfs niet onder VN-mandaat. "Duitsland zal niet meedoen aan een militaire interventie onder mijn leiding", zei Schröder. Overigens gaat Duitsland op 22 september naar de stembus. Minister Joschka Fischer van Buitenlandse Zaken sprak donderdag "diepe bezorgdheid" uit, maar noemde de speech "erg strikt en duidelijk". Ook Fischer wil dat de buitenlandse wapeninspecteurs snel aan de slag kunnen in Irak.

Mocht de VN met een nieuwe resolutie komen, dan zal die Irak vermoedelijk maar een paar weken de tijd geven, vermoedt de Deense premier Anders Fogh Rasmussen. Denemarken is voorzitter van de Europese Unie. De EU is blij dat Bush wil samenwerken met de VN. Ook het feit dat Amerika daarbij de krachten wil bundelen met bondgenoten, is hoopvol, zei Rasmussen. Hij zei te proberen om de vijftien EU-lidstaten op één lijn te krijgen.

De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Shimon Peres toonde zich geschokt dat Bush heeft aangetoond dat Irak binnen een jaar over een atoombom kan beschikken. De Arabische Liga kondigde gesprekken aan met Bagdad, met als doel een oorlog te vermijden, aldus secretaris-generaal Amre Mussa.

Frankrijk wil de wapeninspecteurs terug in Irak volgens een zeer nauwgezet tijdschema. Weigert Bagdad, dan is militaire actie voor Frankrijk zeker een optie. Australië vindt dat de VS nu voldoende hebben bewezen dat Irak de eerdere VN-resoluties naast zich neer heeft gelegd. Volgens premier John Howard is het nu de beurt aan de Verenigde Naties. "Dat is wat de president wilde zeggen en dat is goed", zei Howard. Ook Canada en Italië zijn blij dat Bush voorlopig niet op eigen houtje gaat aanvallen. De Japanse premier Junichiro Koizumi riep Bush op het geduld te bewaren en samen te werken met andere landen.

De voormalige Zuid-Afrikaanse president Nelson Mandela was minder verheugd. Hij riep de VS nogmaals op het alleen via de VN te spelen. Mandela twijfelt er niet aan dat een aanval op Irak de wereldvrede ernstig in gevaar brengt. Ook Mandela's opvolger, Thabo Mbeki, noemde de VN de juiste instantie om de zaak-Irak te klaren.