DEN HAAG - In politiek Den Haag stijgt maandag de spanning naar het kookpunt. Aan de vooravond van prinsjesdag wordt het de dag van de politieke afrekening bij de parlementaire enquêtecommissie Bouwnijverheid.

De huidige VVD-minister van Defensie, Korthals, wordt als oud-minister van Justitie stevig aan de tand gevoeld over de omstreden schikking die het Openbaar Ministerie trof met de bedrijven, die zich schuldig maakten aan fraude bij de aanleg van de Schipholspoortunnel. Ook voor zijn partijgenote Jorritsma wordt het een zware dag. Zij moet zich niet alleen verantwoorden als oud-minister van Economische Zaken, maar ook als oud-minister van Verkeer en Waterstaat.

Toen Jorritsma in 1998 minister werd, was een scherpere mededingingswet van kracht geworden en was bovendien de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) opgericht om daarop toe te zien. De enquêtecommissie heeft overtuigend aangetoond, dat in de bouw over de hele linie sprake was van marktverdeling en prijsafspraken, goed georganiseerd in geheime 'egalisatiefondsen' en landelijke schaduwregistraties.

De kartelwaakhond NMa heeft volgens critici nooit echt de tanden gezet in het bouwkartel. Niet toen de hoogste ambtenaar van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, Pans, alarm sloeg over prijsopdrijving bij de aanleg van de Hogesnelheidslijn-Zuid. En tot teleurstelling van de Amsterdamse wethouder Dales ook niet toen de gemeente aanklopte vanwege het vermeende afschermen van de markt bij de aanleg van de Noord-Zuid metrolijn.

De hoogste baas van de NMa, A. Kist, moet maandag bovendien uitleggen waarom zijn organisatie niets deed met een telefoontje van een 'klokkenluider', die voor de commissie bloot legde hoe installatiebedrijven nog dit jaar hun prijsafspraken regelden via het bureautje SAVI.

Maar Jorritsma moet zich niet alleen verantwoorden voor het ministerie van Economische Zaken. Als verkeersminister gaf ze in een extra subsidie van 130 miljoen gulden aan de NS, omdat de bouw van de Schipholtunnel veel duurder uitviel dan verwacht. Bij die beschikking ontbrak de paraaf van de ambtenaar van Financieel Economische Zaken, die bij het ministerie moet toezien op goed financieel beheer. Later zou blijken dat de aannemers HBG en Strukton bij de bouw van de tunnel samen een superwinst maakten van miljoen gulden. Met valse facturen wisten ze dat te maskeren, zodat een bedrag van 36 miljoen winst in de boeken kwam.

50 miljoen

Toen de opvolgster van Jorritsma, Netelenbos, dat hoorde is zij naar eigen zeggen "geëxplodeerd". Ze eiste geld terug van NS en kreeg uiteindelijk, eind vorig jaar 50 miljoen gulden. De NS betaalde dat bedrag, nadat de aannemers HBG en Strukton op hun beurt elk 10 miljoen gulden hadden betaald aan de spoorwegen. Dat had heel wat voeten in aarde. HBG en Strukton hadden een schikking getroffen met het Openbaar Ministerie, waardoor zij een rechtszaak voorkwamen.

De Tweede Kamer ontstak in woede, omdat de aannemers er verder met een boete van in totaal 3 miljoen gulden van af kwamen en de zaak verder niet tot op de bodem zou worden uitgezocht. Dat doet de enquêtecommissie nu alsnog. De commissie vermoedt dat Netelenbos de rechtsgang vertroebeld heeft door het Openbaar Ministerie onder druk te zetten. Netelenbos ontkende dit donderdag echter met klem.

Er zou sprake zijn van een "package deal" tussen het ministerie van Verkeer en Waterstaat, NS en de aannemers. NS bereikte ermee, dat die in een tijd van miljarden-investeringen weer op goede voet kwam staan met de minister. De minister kreeg door de schikking haar geld terug, wat mogelijk bij een rechtszaak niet gebeurd zou zijn. En de aannemers voorkwamen, dat ze via een rechtszaak op de zwarte lijst van het ministerie terecht zouden komen en zo verstoken zouden blijven van overheidsopdrachten.

De hoogste baas van het Openbaar Ministerie, J. de Wijkerslooth, moet maandag verantwoording afleggen over de schikking. Het is vervolgens aan oud-minister Korthals van Justitie om uit te leggen, dat hij niet onder een hoedje heeft gespeeld met minister Netelenbos.