De Democraten nemen donderdag de meerderheid in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden over van de Republikeinen. Dat is slecht nieuws voor de regering-Trump: na twee jaar van relatieve machteloosheid staan ze te springen om zich te laten gelden. Wat zijn hun plannen?

Met zowel een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden als in de Senaat hadden de Republikeinen de afgelopen jaren een flinke troefkaart in handen. Ondanks het vaak zwaar omstreden beleid van de regering-Trump kon de oppositie geen vuist maken. 

Dat beeld veranderde met de tussentijdse verkiezingen van afgelopen november. Er was een 'blauwe golf' voorspeld; de onvrede over de Amerikaanse president Donald Trump zou leiden tot een monsterzege voor de Democraten.

Die golf bleek eerder een kabbelende beek, maar de einduitslag - die enkele weken na de verkiezingen binnenkwam - liet inderdaad een omslag zien. De Democraten wonnen 40 zetels en eindigden op een totaal van 235 zetels, tegenover 199 voor de Republikeinen. Voor een meerderheid in het Huis zijn 218 zetels nodig.

De leiders van de Democratische Partij hebben een ambitieus pakket van hervormingen aangekondigd, waarmee ze al in de eerste maand willen laten zien een echte regeringspartij te zijn - en niet de "linkse meute" waarvoor Trump luidkeels waarschuwt.

Shutdown is meest prangende kwestie

Het meest acute probleem waar het nieuwe Huis mee aan de slag moet, is de sluiting van ongeveer een kwart van de federale overheid, vanwege een gebrek aan financiering. Die staat op het punt de derde week in te gaan. Zo'n 800.000 ambtenaren hebben in december geen salaris ontvangen. Ongeveer 350.000 van hen, de 'niet-essentiële medewerkers', zijn met furlough (verlof) naar huis gestuurd.

De federale dienst voor personeelszaken (OPM) gaf de ambtenaren suggesties voor brieven waarmee ze om uitstel van huurbetalingen en andere vaste lasten konden vragen. Een suggestie dat de ambtenaren in ruil voor een verlaagde huur ook konden aanbieden klusjes in en rond hun woning uit te voeren, werd met veel hoon ontvangen. De publicatie was een foutje, beweerde de OPM later.

Trump en de Democraten geven elkaar de schuld voor de sluiting. Uit een peiling van Reuters/Ipsos bleek eind vorig jaar dat 47 procent van de respondenten Trump als eindverantwoordelijke zag, terwijl 33 procent vond dat de Democraten de shutdown hebben veroorzaakt.

Trump: 'Geen geld voor muur, geen heropening'

President Trump heeft het heropenen van de overheid gekoppeld aan zijn belangrijkste verkiezingsbelofte: een muur op de grens met Mexico. Als het Congres daar geen geld voor vrijmaakt (Trump wil nu 5 miljard dollar; de totale kosten van de muur zijn geraamd op 23 miljard dollar), blijft de shutdown in stand, aldus de president. Hij heeft gedreigd desnoods de hele zuidgrens op slot te zullen gooien.

Toen Trump halverwege vorige maand open leek te staan voor een compromis met de Democraten, werd hij onmiddellijk teruggefloten door invloedrijke extreemrechtse commentatoren zoals Ann Coulter. President zonder ruggegraat in een land zonder muur, luidde de kop van een column op de extreemrechtse nieuwssite Breitbart.

De president ontvolgde Coulter meteen op Twitter, maar lijkt haar terechtwijzingen wel in zijn oren te hebben geknoopt. Zo haalde hij dinsdag weer flink uit naar de Democraten. "Eén ding is nu bewezen: de Democraten geven niks om open grenzen en de criminaliteit en drugs die ze met zich meebrengen!" schreef hij.

Later op de dag leek hij de deur toch weer op een kier te zetten. "Grensbewaking en het Muur-'ding' en de shutdown zijn niet hoe Nancy Pelosi haar termijn als voorzitter wilde beginnen. Zullen we een deal sluiten?"

Democraten doen appèl op Republikeinse senatoren

Aan de andere kant van het gangpad zijn de Democraten na twee jaar van politieke machteloosheid vastbesloten hun nieuwe meerderheid in het Huis te gebruiken om zich te profileren als een stabiliserende factor in Washington. 

Het is niet duidelijk op welke punten Trump denkt de Democraten te kunnen vermurwen tijdens de onderhandelingen. De partij heeft al duidelijk gemaakt dat het niet acceptabel is om de financiering van de federale overheid te koppelen aan Trumps plannen voor de grensmuur.

Het eerste Democratische wetsvoorstel dat donderdag zal worden ingebracht regelt de financiering van overheidsinstanties, zoals het ministerie van Binnenlandse Zaken en de Amerikaanse belastingdienst tot september, het einde van het huidige belastingjaar. Het tweede voorstel heeft betrekking op het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, dat tot 8 februari zal worden gefinancierd. Het maakt ook 1,3 miljard dollar vrij voor grenshekken - maar niet voor een muur op de grens met Mexico.

'Wij kunnen prima regeren'

Een van de belangrijkere agendapunten voor de Democraten is het pakket aan regels op het gebied van politieke campagnevoering en corruptiebestrijding. Nieuwe wetgeving moet ervoor zorgen dat partijen en kandidaten voortaan transparant zijn over hun donoren, politiek gemotiveerde herindeling van kiesdistricten (gerrymandering) verbieden en het moeilijker maken om minderheden uit het stemhokje te houden.

Daarnaast wil de partij meteen aan de slag met twee dossiers waarin ze waarschijnlijk ook onder de Republikeinen steun kunnen verwerven: het opknappen van de afbrokkelende Amerikaanse infrastructuur en het terugdringen van de prijzen van voorgeschreven geneesmiddelen.

Talloze onderzoeken naar Trump

Nu de Democraten de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden hebben, kunnen ze mensen dagvaarden onder ede te komen getuigen en kunnen ze vertrouwelijke documenten opvragen. Ze zullen die bevoegdheden gebruiken om zowel de persoon van de president als het functioneren van zijn regering uitvoerig door te lichten.

Wil jij elke ochtend direct weten wat je 's nachts gemist hebt en wat er die dag gaat gebeuren? Abonneer je dan nu op onze Dit wordt het nieuws-nieuwsbrief!