DEN HAAG - 60 procent van de 1600 tbs'ers in Nederland hoort eigenlijk niet thuis in een tbs-kliniek. Ze zijn onbehandelbaar of weigeren behandeling, maar houden wel een dure behandelplek in een kliniek voor terbeschikkinggestelden bezet. Daar moet snel verandering in komen.

Dat stelt de tbs-deskundige prof. dr. H. van Marle. Hij is hoogleraar forensische psychiatrie en was in de jaren tachtig en negentig directeur bij de Van Mesdagkliniek in Groningen en later bij de psychiatrische observatiekliniek het Pieter Baan Centrum in Utrecht.

Stoornis

Volgens Van Marle zijn veel mensen bij voorbaat al te herkennen als onbehandelbaar. "Dat ben je als je stoornis niet is op te lossen." Deze mensen moeten niet worden opgenomen in een tbs-kliniek maar in een goedkopere gevangenisachtige omgeving zoals een "long-stay-afdeling" van een kliniek.

Door de slechte doorstroming van tbs'ers wachten ongeveer 170-tbs-veroordeelden gemiddeld 229 dagen in de gevangenis tot ze in een kliniek kunnen worden behandeld. Een tbs-plek kost ongeveer 450 euro per persoon per dag, een 'long-stay-plaats' ongeveer eenderde.

Verontrust

Tweede-Kamerleden zijn verontrust over de waarschuwing van prof. Van Marle. Het CDA wil dinsdag in het vragenuurtje al van minister Donner (Justitie) opheldering. "Tbs moet echt gebruikt worden waar het voor bedoeld is. Tbs wordt nu steeds breder ingezet en het is vaak niet duidelijk op basis van welke criteria", aldus CDA-Kamerlid Joldersma.

Het kan nu zes jaar duren voordat duidelijk is dat een tbs'er niet behandelbaar is. Als een kliniek na drie jaar oordeelt dat iemand niet behandelbaar is, heeft de tbs'er het recht op een second-opinion in een andere kliniek. Dat duurt nog eens drie jaar. Dat hele traject moet veel korter kunnen, zeggen Joldersma en ook PvdA-Kamerlid Wolfsen.

Uitstroom

Ook Van Marle pleit daarvoor. "Het tbs-systeem is succesvol in de zin dat er meer mensen bijkomen. Maar de uitstroom is te klein. Daarom moet er strenger geselecteerd worden." Joldersma: "Van psychopaten en zedendelinquenten weet je vaak al snel dat ze niet te behandelen zijn. Het is zonde dat zij een dure tbs-plek met riante voorzieningen bezet houden."

VVD-Kamerlid Griffith wil een nieuwe 'stand van zaken' van minister Donner over het tbs-beleid. Wolfsen wil weten hoe het door minister Zalm (Financiën) beloofde extra geld voor volgend jaar wordt besteed. Donner komt overigens binnenkort al met een nieuwe notitie, aldus een woordvoerder van het ministerie. Dat het om 60 procent van de tbs'ers zou gaan die niet in tbs-behandeling thuishoren, is volgens de woordvoerder een opvatting die niet door de minister wordt gedeeld.