DEN HAAG - De oppositiepartijen in de Tweede Kamer vinden dat de VVD, ondanks haar grote verlies bij de Kamerverkiezingen van 15 mei, het meeste uit het vuur heeft gesleept tijdens de onderhandelingen over het nieuwe regeerakkoord.

"De meeste tekst is van het CDA, de pijn zit bij de LPF en de maatregelen zijn van de VVD," aldus GroenLinks-leider Rosenmöller donderdag bij het debat over het 'strategisch akkoord', zoals het stuk officieel heet. Vice-fractievoorzitter Kant van de SP had het over "wollige taal van het CDA en rechtse oplossingen van de VVD." En D66-leider De Graaf vindt dat CDA en LPF door VVD-voorman Zalm "in het pak zijn genaaid."

142 Punten

Zalm zelf stak ook niet onder stoelen of banken dat hij tevreden is over de uitkomsten van de onderhandelingen. Hij heeft zijn medewerkers een vergelijking laten maken tussen het VVD-verkiezingsprogramma en het regeerakkoord. Daaruit blijkt dat VVD-punten volledig terugkomen in het regeerakkoord en zes gedeeltelijk. Slechts op dertien punten heeft de VVD naar haar eigen gevoel niet haar zin gekregen.

Zelfingenomen

Aan het eind van het debat begon Zalms opstelling irritatie te wekken bij de oppositiepartijen. Toen de VVD-leider liet blijken geen behoefte te hebben om te praten over de moties die zij hadden ingediend, verweet PvdA-fractievoorztter Van Nieuwenhoven hem arrogantie.

Volgens Zalm is het regeerakkoord een afspraak tussen de drie beoogde coalitiepartners en kunnen de andere fracties daarin geen wijzigingen aanbrengen via Kamermoties. "Eigenlijk zegt u nu dat dit hele debat niet gehouden had moeten worden," reageerde Van Nieuwenhoven gepikeerd. "U neemt ons niet serieus."

Zalm bood daarop zijn excuses aan voor zijn toon en ging toch even kort op de inhoud van de moties in. Maar hij kon daarmee de ergernis, ook bij CDA-leider Balkenende, niet helemaal wegnemen. "Niet handig," kwalificeerde een CDA-bron het optreden van de VVD-leider.

Nieuwigheid

Het debat over het regeerakkoord, in aanwezigheid van informateur Donner, was een novum in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Nooit eerder werd in de Kamer over het regeerakkoord gesproken vóórdat het nieuwe kabinet door de koningin was beëdigd. Veel nieuwe inzichten leverde het overigens niet op. De toelichting van Donner op het onderhandelingsproces voegde weinig toe aan wat al bekend was. Donner sprak van een "snelle, uiterst saaie formatie. Het zorgen voor spektakel vormde geen onderdeel van mijn opdracht."

Veel kritiek

Zoals verwacht hadden de oppositiepartijen geen goed woord over voor de maatregelen die de coalitie heeft afgesproken. Ze hekelden het gebrek aan investeringen in zorg en onderwijs. Het asielbeleid wordt als te hard ervaren. Ook vinden met name de linkse oppositiepartijen dat het nieuwe kabinet ongericht geld weggeeft via lastenverlichting.

'Vooruitschuiven'

"Problemen worden niet opgelost maar vooruitgeschoven," aldus Van Nieuwenhoven. "De enige harde doelstellingen die het kabinet stelt zijn financiële," zei De Graaf. Rosenmöller sprak van "een ruk naar rechts."

CDA-leider Balkenende verdedigde zich door te wijzen op het verslechterde economische klimaat en de financiële tegenvallers waarmee de onderhandelaars zijn geconfronteerd. Balkenende werd overigens ook aangevallen over zijn belofte dat het regeerakkoord slechts één A4tje zou bevatten terwijl het er in werkelijkheid 45 zijn geworden. De Graaf sprak van "de wonderbaarlijke vermenigvuldiging van het A4tje."

Het boek van Pim

LPF-leider Herben werd vooral bekritiseerd omdat hij akkoord is gegaan met het schrappen van het correctief referendum, terwijl LPF-oprichter Fortuyn juist de bevolking meer bij de politiek wilde betrekken. Herben reageerde boos. "Ik word er een beetje moe van. Het correctief referendum komt in het boek van Fortuyn helemaal niet voor." Volgens Herben is er bij goed beleid geen volksraadpleging nodig.

Moties

De moties van de oppositie haalden het geen van allen. Over één motie, een voorstel van de SGP waarin aangedrongen werd op een sterkere positie van ambtenaren met gewetensbezwaren, sneuvelde na een hoofdelijke stemming met maar één stem verschil.

Blauw

Na het debat trokken de onderhandelaars Balkenende, Herben en Zalm zich nog een keer met informateur Donner terug om de laatste hand te leggen aan het regeerakkoord. Op aandrang van de oppositie slaagden CDA, LPF en VVD er nog in om 60 miljoen euro vrij te maken voor de verdere uitbreiding van de politie-opleiding in 2003.

Informateur Donner is vervolgens naar Huis ten Bosch vertrokken waar hij koningin Beatrix verslag zal doen van het resultaat dat gedurende de afgelopen zeven weken is bereikt.

Formateur

Naar verwachting zal ook CDA-leider en beoogd premier Balkenende donderdagavond nog door de koningin worden uitgenodigd. Zij zal hem dan tot formateur van een nieuw kabinet benoemen. Balkenende gaat vervolgens vanaf vrijdag samen met Herben en Zalm aan de vorming van een ministersploeg werken.