Is het geloofwaardig dat premier Mark Rutte het zich niet kan herinneren of hij documenten met betrekking tot de afschaffing van de dividendbelasting, die er sinds vrijdag tóch blijken te zijn, heeft gezien? Dat is de vraag die woensdag tijdens het debat over de dividendkwestie centraal staat.

In het kort

  • Afschaffing dividendbelasting afgesproken tijdens formatie, maar stond in geen enkel verkiezingsprogramma.
  • Maatregel kost schatkist 1,4 miljard euro, maar zorgt volgens coalitie voor gunstig vestigingsklimaat.
  • Oppositie vraagt al maanden om onderliggende documenten die tijdens formatie zijn gebruikt.
  • Rutte en de coalitieleiders zeiden eerder dat documenten er niet waren, of ze konden het zich niet herinneren.
  • Berichtgeving van dagblad Trouw toonde aan dat de memo’s er wél zijn.
  • Maandag besloot coalitie documenten alsnog openbaar te maken.

"Het gaat niet meer over memo's, het gaat inmiddels over de vraag of de premier nog te vertrouwen is", vatte GroenLinks-leider Jesse Klaver dinsdag tijdens het vragenuur het probleem waarmee premier Rutte zichzelf heeft opgezadeld samen. De premier herhaalde dat hij het zich niet kan herinneren of hij de dividendmemo's heeft gezien.

Lilian Marijnissen (SP) herinnerde aan de uitspraak die Rutte deed rond het aftreden van Halbe Zijlstra (de voormalige VVD-minister van Buitenlandse Zaken die loog over een ontmoeting met Poetin, red.). "Liegen is geen politieke doodzonde", zei hij destijds.

PvdA-voorman Lodewijk Asscher, die als vicepremier in het kabinet Rutte II nauw samenwerkte met Rutte, gelooft niet dat Rutte de stukken niet gezien heeft. Hij kent de premier als "controlfreak". Is Rutte opeens een "pathologische niet-weter?", wilde hij weten.

'Bonnetje'

De PvdA riep de premier naar de Kamer om opheldering te geven over de documenten over de afschaffing van de dividendbelasting die gedurende de kabinetsformatie zijn opgesteld. Die blijken er opeens toch wel te zijn.

Rutte maakte maandag bekend de stukken alsnog openbaar te maken, dinsdag stonden de stukken online.

Ondanks herhaaldelijke oproepen van de oppositie de memo's en notities met de Kamer te delen, weigerden de premier en de coalitiepartners Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (CU) dit te doen.

De memo's zouden er niet zijn. Althans, de partijleiders konden het zich niet herinneren. Zo zei Pechtold in november vorig jaar enigszins gekscherend: "Er hangt nu een suggestie van niet-bestaande memo's. Ik vraag me bijna af: waar is mijn bonnetje? Op zoek naar mijn bonnetje!" Segers: "Er is een soort obsessie met een memo. Ik kan oprecht met de hand op mijn hart zeggen dat ik mij niet herinner dat er zo'n memo heeft gelegen."

'Een gok'

De oppositie is al maanden op zoek naar hoe de maatregel, waardoor de schatkist jaarlijks 1,4 miljard euro misloopt, in het regeerakkoord terecht is gekomen, terwijl het in geen enkel verkiezingsprogramma stond.

Terwijl de coalitie volhield dat de afschaffing van de taks nodig was om grote bedrijven in Nederland te houden, konden zij daar geen bewijs voor leveren. Ook de stelling dat er banen behouden zouden worden, kon niet met feiten onderbouwd worden. Buma noemde de afschaffing "een inschatting", Klaas Dijkhoff (VVD) hield het op "een gok".

De betrokken onderhandelaars stelden eerder zich niet te kunnen herinneren dat er stukken bestaan die opheldering kunnen bieden over de gevolgen van de maatregelen. En al zouden er documenten zijn, dan zouden die niet openbaar gemaakt worden omdat dat te veel inzicht zou geven in hoe de onderhandelingen verlopen zijn, verklaarde Rutte. Hierdoor zou het volgens de premier onmogelijk worden om ooit nog te kunnen formeren.

Wel memo's

De kwestie leek vervolgens maandenlang afgedaan, tot dagblad Trouw vrijdag publiceerde dat er wel degelijk documenten over de afschaffing van de dividendbelasting zijn.

Twee onderzoekers van de UvA wilden met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) de hand op de memo's leggen. Die kregen ze niet van Financiën, maar met de afwijzing van het verzoek kregen ze wel de bevestiging dat de documenten er waren.

Vrijdag na de publicatie herinnerden D66-minister Wouter Koolmees en CU-minister Carola Schouten, die in de formatie meeonderhandelden, zich dat er inderdaad documenten waren, maar die zouden de partijleiders aan de "hoofdtafel" niet bereikt hebben.

Zij zeggen de afgelopen maanden, toen de kwestie oplaaide en de oppositie om opheldering vroeg, er niet aan gedacht te hebben premier Rutte te informeren over het bestaan van de memo's. Zelf zegt Rutte pas sinds afgelopen donderdag op de hoogte geweest te zijn.

De affaire werd onhoudbaar toen bleek dat VVD-minister Eric Wiebes, tijdens de formatie staatssecretaris van Financiën, vrijdag nog zei niks te weten van memo's, maar daar maandag op terug moest komen toen De Telegraaf publiceerde dat Wiebes wel degelijk stukken had ontvangen.

Geen herinnering

Rutte herhaalde tijdens het vragenuur zijn eerder ingenomen standpunt, namelijk dat hij zich niets herinnert van het bestaan en eventuele inzage in de documenten. "Daarmee heb ik de suggestie gewekt dat er geen stukken waren", zei de premier, die eraan toevoegde dat hij het mogelijk wel had kunnen weten.

Na publicaties van Trouw en De Telegraaf is gebleken dat meerdere hoofdrolspelers binnen de formatie van de documenten afwisten, zoals Koolmees, Schouten en Wiebes. Rutte zei na afloop van het vragenuur niet boos te zijn dat het drietal de informatie niet eerder met hem gedeeld had.

De oppositie kan echter maar moeilijk geloven dat de premier de memo's ook echt niet gezien heeft. Klaver beloofde de premier dan ook een zwaar debat.

Maar niet alleen de premier zal het moeilijk krijgen; ook Buma, Pechtold en Segers hielden vol dat de documenten er niet waren. Ook zij zullen opheldering moeten bieden.

Het debat zal woensdag gevoerd worden.

Wil jij elke ochtend direct weten wat je 's nachts gemist hebt en wat er die dag gaat gebeuren? Abonneer je dan nu op onze Dit wordt het nieuws-nieuwsbrief!