ZURICH/MÜNCHEN - Luchtverkeersleiders in Zwitserland hadden maandagavond kort voor middernacht een cruciaal automatisch alarmsysteem uitgeschakeld voor een onderhoudsbeurt. Dat systeem waarschuwt als twee vliegtuigen op een ramkoers zijn. Juist die avond botsten een Russisch passagierstoestel en een vrachtvliegtuig op grote hoogte tegen elkaar boven het Duitse Bodenmeer. De ramp eiste 71 levens. Woensdagavond waren circa veertig doden geborgen.

Skyguide, de Zwitserse particuliere luchtverkeersleiding die verantwoordelijk was voor het deel van het luchtruim waar de botsing plaatshad, maakte zelf bekend dat het systeem buiten werking was. Een zegsman tekende op de Duitse televisie wel aan dat het "een hypothetische vraag" blijft of een ingeschakeld systeem de ramp had voorkomen.

Mankementen

De Zwitserse televisie meldde woensdagavond dat er enkele weken geleden mankementen zijn vastgesteld aan het radarsysteem van Skyguide. De apparatuur zou niet nauwkeurig genoeg zijn en alleen vliegtuigen met de juiste technologie verschijnen in beeld, aldus een Zwitsers bureau dat luchtvaartongevallen onderzoekt.

Verkeersleider van zijn plek

Een van de twee dienstdoende verkeersleiders was maandagvond van zijn plek toen de ramp gebeurde, zo bleek woensdag ook. Volgens de baas van Skyguide een ongeoorloofde absentie. Een andere zegsman van Skyguide zei later woensdag tegen Zwitserse media dat het laat op de avond en 's nachts tijdens rustige uren wel is toegestaan dat een van de twee luchtverkeersleiders in overleg een pauze neemt, ook als het alarmsysteem is uitgeschakeld. Zijn visie werd uiteindelijk als de officiële verklaring van Skyguide publiek gemaakt.

De Zwitserse luchtverkeersleiders zeiden eerder dat het Russische vliegtuig, vol vakantievierende kinderen, het bevel had gekregen te dalen, kort voor de fatale botsing. Beide vliegtuigen hadden een duikvlucht ingezet toen ze tegen elkaar vlogen. Luchtverkeersleiders mogen zelf bepalen wanneer ze vliegtuigen opdracht geven hun hoogte aan te passen, zolang ze er maar voor zorgen dat de toestellen op een minimumafstand van elkaar blijven. De bewuste verkeersleider reageerde vijftig seconden voordat de twee toestellen elkaar zouden kruisen.

'Ook niet eerder'

"Er is een goede kans dat hij, indien het waarschuwingssyteem wel had aangestaan, ook niet eerder zou zijn geattendeerd," aldus een woordvoerder van Skyguide. Hij benadrukte dat de speling van vijftig seconden die de piloten hadden voordat ze elkaar zouden raken wel krap is, maar dat die binnen de internationale normen valt. "Vijftig seconden is niet ideaal, maar niet onmogelijk. Technisch gezien is die tijdspanne niet te kort."

Zwarte dozen

Hoe dan ook, de werkelijk toedracht bleef ook woensdag onduidelijk. Duitse, Russische en Amerikaanse deskundigen zijn aan de slag om de waarheid te ontdekken tussen alle wederzijdse beschuldigingen, tegenstrijdige uitspraken en nog gebrekkige technische gegevens. Zij moeten de informatie uit alle gevonden 'zwarte dozen' van de gecrashte toestellen in elk geval nog nader analyseren. Dat kan volgens sommige media mogelijk twee weken duren.

Waarschuwingssystemen

Een aantal cruciale vragen is tot dusver niet beantwoord. Zo is onduidelijk waarom de waarschuwingssystemen die beide ramptoestellen aan boord hadden niet naar behoren hebben gewerkt. De systemen moeten met elkaar communiceren en de toestellen in veilige banen leiden in geval van een dreigende botsing in de lucht.