DEN HAAG - De onderhandelaars Balkenende (CDA), Herben (LPF) en Zalm (VVD) hebben woensdag kort na middernacht definitief overeenstemming bereikt over het regeerakkoord. De drie hebben geen grote wijzigingen meer aangebracht. Balkenende gaf Herben een pluim voor de manier waarop hij ondanks de bestuurscrisis in de LPF 'de kar' tijdens de formatie is blijven trekken.

De fracties van de drie partijen moeten woensdag hun finale goedkeuring nog geven, waarna beoogd premier Balkenende vrijdag begint met het samenstellen van 'zijn' kabinet. Nieuw is het debat over het regeerakkoord dat donderdag zal worden gehouden in aanwezigheid van informateur Donner.

Concept-regeerakkoord

Dinsdag lekte het concept-regeerakkoord, waarover de fracties van CDA, LPF en VVD zich hadden gebogen, uit. Daarin stonden niet veel nieuwe afspraken in vergelijking met eerdere versies. Wel hebben de drie nog bepaald dat de kinderbijslag voor kinderen die niet in een EU-land wonen wordt verlaagd tot 10 procent van het bedrag voor kinderen in Nederland. Dat zou overeenkomen met het bedrag dat in het betreffende land uitgekeerd wordt aan kinderbijslag.

Verder draait het kabinet de geldkraan dicht voor onderwijs aan allochtonen in hun eigen taal en zit er nog een extra lastenverlichting voor bedrijven in het vat. Ook krijgt de nieuwe minister van Verkeer de bevoegdheid om een spoedwet voor verbreding van wegen in te dienen. Verder zijn ze overeengekomen dat landen die uitgeprocedeerde asielzoekers niet terugnemen, geen ontwikkelingsgeld meer krijgen.

Justitie

De LPF leed op de valreep nog een nederlaag omdat Balkenende en Zalm er niets voor voelen het ministerie van Justitie om te dopen in een departement voor veiligheid, waar de politie, die nu nog onder Binnenlandse Zaken valt, dan ook ondergebracht zou moeten worden. Voor de LPF was dit een belangrijk punt.

Uit het uitgelekt concept-akkoord blijkt dat voor de "schijnbaar onoplosbare vraagstukken" in de zorg en het onderwijs en op het gebied van criminaliteit en integratie, vooral in de eerste kabinetsjaren weinig extra geld beschikbaar is. "Vooral wordt een pittig jaar. Dan moeten we door de zure appel heenbijten", aldus Balkenende.

Paarse 'lijken in de kast'

CDA, LPF en VVD zien zich door de stagnerende economie en 'lijken in de kast' van het paarse kabinet genoodzaakt het ongekend hoge bedrag van 6,8 miljard euro te bezuinigingen; 400 miljoen meer dan tot nu toe bekend. De ingreep is noodzakelijk om uit te komen op een begrotingsoverschot van 1 procent in 2006, op koers te blijven voor de aflossing van de staatsschuld en in de loop van de kabinetsperiode toch nog wat extra investeringen in vooral de zorg en veiligheid mogelijk te maken. De nieuwe coalitie bezuinigt vooral fors op de personeelkosten van de rijksoverheid, de gesubsidieerde arbeid en de sociale zekerheid.

Na 2003 zal er toch nog extra geld beschikbaar komen voor wat Balkenende, Herben en Zalm "de vier centrale aandachtsgebieden" voor het kabinet noemen. Voor zorg, onderwijs, veiligheid en integratie is er dan 3,6 miljard euro, die worden ingezet voor de "schijnbaar onoplosbare vraagstukken" als criminaliteit, wachtlijsten, leegloop in het onderwijs en gebrekkige integratie. Eenderde van het bedrag bestaat overigens uit geld dat al door het paarse kabinet is toegezegd.

Aftuigen 'fiscale kerstboom'

CDA, LPF en VVD tuigen ook de 'fiscale kerstboom' die door de jaren heen is ontstaan bijna helemaal af. Aantrekkelijke fiscale regelingen als het spaarloon en de (basis) lijfrente-aftrek en ook de zalmsnip verdwijnen. Ook worden vergoedingen voor de feestdagen in de toekomst belast. In totaal wordt voor 8,65 miljard gesneden in allerlei fiscale regelingen. Voor 2003 betekent dit een lastenverzwaring voor veel mensen, omdat het nieuwe kabinet pas in 'cadeautjes' gaat uitdelen.

Dan zal tegelijkertijd met de invoering van het nieuwe zorgstelsel de onroerendzaakbelasting (OZB) voor particulieren verdwijnen en het 'kwartje van Kok' worden gecompenseerd en komt er een inkomensafhankelijk kinderkorting.

Of al die extraatjes ook daadwerkelijk mogelijk zijn, hangt af van de economische situatie in de loop van de kabinetsperiode. Dan zal ook blijken of de "vernieuwende antwoorden en ander aanpak" van het kabinet-Balkenende resultaat hebben opgeleverd.