ÜBERLINGEN/ZÜRICH - Over de oorzaak van een dramatische botsing van twee vliegtuigen maandagdagavond boven het Zuid-Duitse Überlingen tasten de onderzoekers nog in het duister.

Bekijk video

De 71 inzittenden, onder wie 52 Russische kinderen en tieners, zijn om het leven gekomen. Ze waren voor een vakantie en een bijeenkomst van de Unesco op weg naar Barcelona met een
Toepolev TU 154
Boeing 757

De Russische piloten reageerden traag op instructies van de verkeersleiding in Zürich, ofschoon ze ervaren waren en goed Engels spraken. In het andere toestel volgden de Britse en de Canadese piloot volgens Zwitserse media rampzalige aanwijzingen van een waarschuwingscomputer op.

De twee vliegtuigen botsten op een rustige en heldere avond boven de Bodensee in Baden-Württemberg tegen elkaar. Ooggetuigen zagen een enorme vuurbal en vervolgens een regen van brandende wrakstukken. Op de grond werd echter niemand getroffen. Een brandje in een boerderij in Owingen, het gehucht waar de meeste wrakstukken van de Toepolev neerkwamen, was snel geblust en een aantal woningen in de regio liep schade op.

Lichaamsdelen, lijken en brandende vliegtuigonderdelen kwamen verspreid neer over een gebied met een straal van dertig kilometer neer langs de oevers van de Bodensee, en in het meer zelf, waar naar de resten van Boeing wordt gezocht.

Beide toestellen daalden

De voor het luchtruim op het moment van de ramp verantwoordelijke Zwitserse verkeersleiders hadden de piloot van de Toepolev enkele malen opgeroepen te dalen. Beide toestellen vlogen op 11.500 meter hoogte. De piloot deed dat uiteindelijk maar kwam anderhalve kilometer lager toch in botsing met de om onduidelijke redenen ook dalende Boeing. Het is een volgens waarnemers nog niet bekend waarom het speciale waarschuwingssysteem (TCAS) van de Boeing de piloot opdroeg lager te vliegen.

Toepolev

Het euvel bij vliegtuigongelukken met een Toepolev wordt meestal bij de techniek van dat type gezocht. De geschiedenis van het toestel is vooral tragisch geweest na de ineenstorting van de Sovjet-Unie, de staatsluchtvaartmaatschappij Aeroflot en het onderhoud van de vliegtuigen van destijds. Maar de maandag verongelukte Toepolev M was slechts zeven jaar oud en in 2000 nog gemoderniseerd. De Russische piloot sprak volgens de vluchtleiders uitstekend Engels. Ze gaven de Russen opdracht te dalen omdat ze anders het pad van de DHL-Boeing zouden kruisen en omdat de Toepolev een tussenlanding in Genève zou gaan maken.

Automatisch waarschuwingssysteem

Er was nog ruim vijftien kilometer te gaan maar de Russische piloten reageerden tot twee maal toe niet op de opdracht van de verkeersleiders. Pas bij de derde oproep zetten ze de daling in. De ramp zou normaal gesproken daarmee zijn voorkomen. Maar toen begon de techniek in de Boeing 757 parten te spelen. Het automatische waarschuwingssysteem (TCAS) droeg de piloot op onmiddellijk te dalen. Piloten moeten de TCAS-instructies opvolgen zonder ruggespraak met de verkeersleiding.

Ze moeten volgen Zwitserse bronnen echter geweten hebben dat de Toepolev net begon te dalen. De piloten van beide noodlottige toestellen en de verkeersleiders spraken op de dezelfde golflengte met elkaar en hoorden elkaar. Van paniek was geen sprake. Desondanks daalde de Boeing volgens de instructie die TCAS-computer gaf om een botsing te vermijden. De TCAS-computer had ook moeten merken dat de Toepolev al daalde en zou een tegenovergestelde opdracht gegeven moeten hebben.

Bashkirian Airlines

De zwarte doos van de Boeing is nog spoorloos. Er zijn inmiddels lijken geborgen. Het gecharterde passagiersvliegtuig had 52 kinderen, vijf begeleiders van de kinderen en twaalf bemanningsleden aan boord, volgens de getroffen Russische maatschappij, Bashkirian Airlines. Dit is een efficiënte en met 39 goed onderhouden, overwegend moderne vliegtuigen uitgeruste onderneming. Haar thuisbasis is Ufa in de westelijke Oeral. De luchtvaartmaatschappij zegt dat de fout bij de verkeersleiding moet zitten.