AMSTERDAM - Ondersteund door krukken kwam hij de rechtszaal binnen. Het was de eerste confrontatie tussen de nabestaanden van Theo van Gogh en diens vermoedelijke moordenaar, Mohammed B.. De laatste vertrok geen spier. Hij nam plaats en hoorde, plukkend aan zijn zwarte baard, het verhaal van officier van justie F. van Straelen aan. Ook Van Goghs zoon Lieuwe was in de zaal aanwezig, net als de ouders en zussen van de cineast.

Bekijk video: Modem/ Breedband

De 27-jarige Amsterdammer van Marokkaanse afkomst was naar de justitiebunker in Amsterdam-Osdorp gekomen omdat hij iets wilde zeggen. Geen verklaring over de gruwelijke moord op Van Gogh. "Het ligt wat genuanceerder", liet B. bij aanvang van de zitting weten. "Ik wil wat zeggen."

Nuanceren

Aan het slot van de slechts drie kwartier durende pro forma-zitting spak Mohammed B. "Ik ben blij dat mijn verhaal veel korter dan dat van de officier van justitie is", leidde hij zijn betoogje in. Dat kwam erop neer dat hij het eerder door aanklager Van Straelen geschetste beeld van zijn jongere broer Hassan wilde nuanceren. Hassan zou hebben geprobeerd een door Mohammed geschreven document, een zogenoemde 'Grondwet van een fundamentalist", uit het gevangenishospitaal te smokkelen.

"De officier heeft een vals beeld naar buiten gebracht", aldus B. "Ik ben hier vandaag om dat beeld te ontkrachten." Daar liet B. het bij. Wat er niet zou kloppen aan het door Van Straelen geschetste beeld, bleef in nevelen gehuld. Volgens B.'s advocaat P. Plasman zal B. tijdens de inhoudelijke behandeling van de zaak, vooralsnog gepland op 11 en 12 juli, uitvoeriger zijn en "wel degelijk verklaringen afleggen".

Pieter Baan Centrum

B. verblijft sinds eind februari in het Pieter Baan Centrum voor een gedragskundige observatie. Ook daar spreekt hij met niemand. Van Straelen ging woensdag in op de stand van zaken over het meerledige onderzoek in de zaak. Het onderzoek naar de moord op Van Gogh op 2 november is afgerond, evenals dat naar de schietpartij met de politie die op de moord volgde en resulteerde in de arrestatie van B. Volgens Van Straelen is ook komen vast te staan dat het VVD-Kamerlid Hirsi Ali als gevolg van de moord haar werk als parlementariër niet naar behoren heeft kunnen doen. Ook daarvoor is B. aangeklaagd.

Hirsi Ali

De voorzitter van de rechtbank zei overigens al dat Hirsi Ali heeft laten weten in juli verhinderd te zijn en niet naar de zitting te kunnen komen, hoewel ze dat wel had gewild. Mogelijk legt ze nog wel een schriftelijke verklaring af.

Afgeluisterde gesprekken

Nog lang niet af is het onderzoek naar de vraag of B. hulp heeft gehad bij de voorbereiding en uitvoering van de moord. Uit afgeluisterde gesprekken, gevoerd in de Haagse Antheunisstraat, is gebleken dat een aantal mensen van de misdadige plannen van B. op de hoogte moet zijn geweest, aldus Van Straelen. In een van die gesprekken is er sprake van dat B. op de dag van de moord mogelijk in gezelschap is geweest van "een Arabier of Marokkaan". In de woning aan de Antheunisstraat werden op 10 november na een urenlange belegering Jason W. en Ismael A. aangehouden, vermeende leden van de Hofstadgroep.

Fundamentalistische lectuur

In de woning van de ouders van B. en in zijn eigen woning heeft de politie een grote hoeveelheid fundamentalistische lectuur, foto's en video's in beslag genomen. Het onderzoek naar dat materiaal loopt nog. Volgens Van Straelen bevat het beeldmateriaal een "ongekende hoeveelheid en soms gedetailleerde beelden, vaak met geluid, van executies, onthoofdingen, ophangingen, doorklieven van kelen, amputatie van ledematen en geslachtsdelen, stenigingen en andere vormen van marteling."

Compilatie

De filmpjes "geven een helder beeld van de morbide belangstelling van de verdachte", aldus de officier. Hij overweegt een compilatie van de beelden te maken voor het dossier, maar heeft daarvan tot dusver afgezien "vanwege de gruwelijkheid en de afschuw die deze beelden kunnen opwekken".

De aanklager gaf ook een toelichting op het afluisteren door de Algemene Inlichtigen- en Veiligheidsdienst (AIVD) van de woning in de Antheunisstraat. Volgens het OM is die woning afgeluisterd vanaf 1 september 2004. De AIVD heeft om de afgeluisterde gesprekken gevraagd.

Capaciteitsproblemen

Tijdens de zitting zei Van Straelen dat justitie alleen tussen 2 en 10 november materiaal heeft ontvangen. De eerder afgeluisterde gesprekken zijn niet opgeslagen. Dat heeft te maken met capaciteitsproblemen, maar ook doordat de gesprekken niet allemaal als relevant zijn aangemerkt. Bovendien speelt bescherming van bronnen van de AIVD daarbij een rol, lichtte de officier toe, en kan de dienst eerder opgenomen gesprekken niet aan justitie verstrekken.

Hotmail

Van Straelen overlegt nog met de Amerikaanse autoriteiten om gegevens te krijgen over ongeveer 87 Hotmail-adressen die B. bij een eerdere arrestatie bij zich had. Juridische problemen met Microsoft bemoeilijken dat overleg.