DEN HAAG - De beoogde coalitiepartners CDA, LPF en VVD hebben woensdag een akkoord bereikt over de WAO. De partijen zijn het definitief eens geworden omdat de VVD de eis dat mensen alleen in aanmerking komen voor de WAO als ze vier van de afgelopen vijf jaren hebben gewerkt, liet vallen.

Desondanks sprak VVD-leider Zalm van "een goed pakket". "Ik voel me er niet beroerd over." Het huidige WAO-stelsel gaat volledig over de kop met als doel het 'schrikbarende' aantal van bijna een miljoen arbeidsongeschikten terug te dringen.

Het nieuwe systeem is een 'strengere' versie van het eerder dit jaar gespresenteerde advies van de Sociaal-economische Raad (SER). Werkgevers en werknemers moeten veel meer gaan doen aan preventie van ziekteverzuim en weer aan het werk helpen van zieke medewerkers. Tegelijkertijd wordt het toelatingscriterium voor de WAO aangescherpt.

Overspannen of burn-out

Alleen volledig arbeidsongeschikten die niet binnen vijf jaar genezen, krijgen nog een WAO-uitkering. In de praktijk betekent dit dat mensen met psychische klachten een WAO-uitkering kunnen vergeten. Ook mensen die overspannen zijn of een burn-out hebben komen daar niet meer voor in aanmerking. Gedeeltelijk arbeidsonschikten krijgen een aanvulling op hun loon als ze werken. Als ze thuis achter de geraniums blijven zitten, belanden ze in de WW of bijstand.

De maatregelen moeten leiden tot een beperking van de instroom in de WAO van 40 procent, zo hebben Balkenende (CDA), Herben (LPF) en Zalm (VVD) afgesproken. Drie jaar na inwerkingtreding van het nieuwe stelsel, waarschijnlijk in 2005, wordt bekeken of dat percentage is gehaald. Als dat is gelukt dan gaat de WAO-uitkering omhoog en zal de boete die bedrijven moeten betalen als werknemers in de WAO belanden, verdwijnen.

VVD-wens van tafel

Die boete wordt op initiatief van de VVD voor bedrijven tot 25 werknemers direct al afgeschaft. Ook hebben de onderhandelaars afgesproken dat de boete naar branche gedifferentieerd zal worden. Als de doelstelling buiten bereik is gebleven, komen er hardere maatregelen. De wens van de VVD om dan automatisch de zogenoemde referte-eis in te voeren, die inhoudt dat alleen mensen die van de afgelopen vijf jaar er vier hebben gewerkt in aanmerking komen voor de WAO, is van tafel. Voor het CDA was die eis onbespreekbaar.

Volgens Zalm zijn andere maatregelen nauwelijk te bedenken, waardoor het onvermijdelijk is dat de referte-eis dan in 2005 alsnog wordt ingevoerd. Het nieuwe WAO-stelsel moet op termijn leiden tot een besparing van ongeveer 700 miljoen euro.

Nu al geld tekort

Woensdag werd ook duidelijk dat het nieuwe kabinet niet veel geld beschikbaar heeft voor problemen in de gezondheidszorg en het onderwijs en terugdringing van de criminaliteit. Balkenende, Zalm en Herben gaan nu uit van circa 2 miljard euro voor de komende jaren. Om alle wensen te vervullen is veel meer nodig.

"Ecomomisch gaat het slechter en er zijn nog een paar lijken in de kast gevonden. Het plaatje ziet er dan ineens een stuk slechter uit," aldus Balkenende. Voor de zorg is het budget toch nog opgetrokken tot 400 miljoen euro, maar deels ten koste van investeringen in onderwijs en veiligheid. Daar bovenop gaat het nieuwe regeerakkoord uit van een automatische groei van de zorguitgaven met 2,5 procent per jaar.

Kwartje van Kok

Over de lastenverlichting hebben de onderhandelaars nog geen overeenstemming bereikt. Donderdag moet blijken of er ruimte is om het 'Kwartje van Kok', de verhoging van de benzineaccijns in 1991, terug te geven aan de burger en of afschaffing van de onroerendezaakbelasting voor particulieren, een vurige wens van de VVD, mogelijk is.

Geen 'hersteld vertrouwen'

De liberalen zijn nog niet tevreden over de formuleringen in de conceptversie van het regeerakkoord, dat is geschreven door informateur Donner. Dat stuk lekte woensdag uit. De onderhandelaars hebben hem opgedragen de tekst te herschrijven, zodat ze bondiger en concreter wordt. Ook het motto 'Hersteld vertrouwen' hebben ze afgewezen. In het stuk van Donner staat dat het kabinetsbeleid "in het bijzonder gericht moet zijn op het herstellen van vertrouwen. Het vertrouwen van burgers in het functioneren van de overheid en de collectieve voorzieningen".

De linkse partijen hebben in een eerste reactie afwijzend gereageerd op het conceptregeerakkoord. De PvdA vindt dat een duidelijke aanpak van de problemen in de zorg en het onderwijs ontbreekt. Groenlinks en de SP hekelen de "hardere" WAO en verzetten zich tegen bezuinigingen op gesubsideerd werk.

/NIEUWSPartijen kibbelen over 'motto' nieuw kabinet