SEVILLA - De Europese regeringsleiders kunnen niet op één lijn komen over de aanpak van uitgeprocedeerde asielzoekers, die moeten terugkeren naar hun land van herkomst. Onder aanvoering van de Britse premier Blair wil een kleine meerderheid van de EU-lidstaten ontwikkelingslanden die daaraan niet genoeg meewerken, korten op hun Europese steun.

Frankrijk en Zweden zien echter niets in zulke drastische maatregelen. Zij vrezen dat zo'n politiek leidt tot de komst van nog meer asielzoekers, omdat de economie thuis door korting hen nog minder kansen biedt. Premier Kok is wel voorstander van sancties, maar wil deze terughoudend en als "stok achter de deur gebruiken, waarvan je hoopt dat die nooit nodig is."

Kok

Kok ziet in het opzeggen van handelsakkoorden het beste drukmiddel om ontwikkelingslanden in het gareel te krijgen. Huidig EU-voorzitter Spanje moet op de top van Europese regeringsleiders in Sevilla zaterdagochtend nu met een voor allen aanvaardbaar compromis komen. De Spaanse premier Aznar heeft van verscherping van het EU-asielbeleid de prioriteit van deze Europese top gemaakt en wil niet met lege handen blijven staan.

Aznar

Aznar ziet de opkomst van populistisch-rechts in Europa als een teken dat de EU na een speciale topontmoeting over asiel en migratie in het Finse Tampere, in 1999, de zaak eigenlijk heeft laten sloffen. Dat tast volgens premier Kok ook de geloofwaardigheid aan.

Asielprocedures

Kok vindt het daarom nu tijd de afspraken van Tampere, onder meer over dezelfde normen voor asielprocedures in alle lidstaten, in regels om te zetten. Door meer eenvormigheid voorkomt Europa het 'shoppen' van asielzoekers tussen lidstaten. Kok ziet daarom ook niets in al te grote nieuwe plannen. "We moeten niet voortdurend nieuwe dingen in de etalage uitstallen en verder niets doen. De burger heeft daar snel schoon genoeg van. En gelijk heeft die burger."

Buitengrenzen

Wel bestaat er overeenstemming om de bewaking aan de buitengrenzen, ook na uitbreiding met hoofdzakelijk Oost-Europese landen, veel beter op elkaar af te stemmen. Daarvoor is geen vast korps grenspolitie nodig, met één uniform en aangestuurd vanuit Brussel. Meer samenwerking tussen politie, justitie en douane is wel nodig. Vooral op persoonlijk vlak tussen officieren.

In de praktijk kunnen agenten uit andere landen over de grens patrouilleren. Dat zal wel altijd moeten gebeuren onder leiding van de politie uit de betreffende lidstaat. Ook is een centraal EU-visasysteem nodig. Daardoor is een asielzoeker makkelijker terug te sturen, wiens visumaanvraag in een ander Europees land al is afgewezen.

Uitbreiding EU

De uitbreiding van de Europese Unie kwam in Sevilla niet uitvoerig ter sprake. De discussie daarover, met name over het gevoelige punt van inkomenssteun aan Oost-Europese boeren, is doorgeschoven naar het Deense EU-voorzitterschap in de tweede helft van dit jaar. Dan moet in Brussel ook een topontmoeting plaatsvinden, waar eigenlijk elke kandidaat examen moet doen.

Het is allang geen uitgemaakte zaak meer dat in 2004 tien landen ineens toetreden. Vooral de toetreding van Polen is omstreden. De grootste kandidaat ligt ver achter op gebied van milieu en voedselveiligheid.

Die extra top kan ook uitgesteld worden. Duitsland dringt daarop aan. De Bondsrepubliek wil meer tijd hebben om de eindrapporten van de kandidaten te bestuderen. Maar er is nog een zware hobbel. Ierland moet in een referendum nog instemmen met het Verdrag van Nice, dat de unie organisatorisch voorbereidt op de uitbreiding.

Ierland

Ierland stemde een jaar geleden met een bedroevend lage opkomst van zo'n 30 procent tegen het verdrag. Tegenstanders voerden onder meer aan dat de oprichting van een EU-defensiemacht de neutraliteit van het groene eiland bedreigt. In Sevilla kreeg de Ierse premier Ahern echter de garantie dat Dublin binnen de EU neutraal mag blijven. Ahern straalde overigens weinig optimisme uit over een mogelijk Iers 'ja'.

De EU-defensiemacht kan dit jaar alleen van start gaan, als Griekenland bezwaren tegen de inzet van middelen van NAVO-partner en aartsvijand Turkije opgeeft. De discussie daarover sleept al maanden aan. Premier Kok stelde echter dat een akkoord tussen de Grieken en Turken nog op deze top "of deze maand nog" in het verschiet ligt.

Afscheid Kok

Kok woonde in Sevilla zijn laatste van een dertigtal EU-toppen bij. Zijn collega's namen met klaterend applaus, zoals minister Van Aartsen van Buitenlandse Zaken het verwoordde, afscheid van de langstzittende Europese regeringsleider. Kok noemde de invoering van de euro het belangrijkste moment in zijn EU-carrière. Hij sprak zijn waardering uit voor vorig bondskanselier Helmut Kohl, die volgens Kok de euro de beslissende zet heeft gegeven.

De lange discussie over de benoeming van Wim Duisenberg tot president van de Europese Centrale Bank was het dieptepunt van veertien jaar EU. Kok sprak vrijdagavond zijn vertrouwen uit in Europa, "dat gewoonweg niet kapot te krijgen is."