ROTTERDAM - De Nederlandse luchthaven Schiphol speelt een belangrijke rol bij mensensmokkel naar de Europese Unie. Van twaalf bekende luchtroutes naar de EU eindigen er volgens de Europese politieorganisatie Europol vijf op de nationale Nederlandse luchthaven.

Dit is een van de bevindingen uit de strategische criminaliteitsanalyse over mensensmokkel van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). Deze analyse is woensdag gepresenteerd.

Doorvoerland

Dinsdag werd uit het onderzoek al bekend dat mensensmokkelaars Nederland steeds meer als doorvoerland voor illegalen gebruiken om deze mensen vervolgens naar onder meer de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Scandinavië te transporteren. Het aangescherpte asielbeleid zorgt ervoor dat het voor buitenlanders steeds moeilijker is zich in Nederland zelf te vestigen, blijkt uit het onderzoek. Daarom verschuift de rol van ons land van vestigingsland naar doorvoerland.

De scherpe daling van het aantal asielaanvragen in Nederland is een duidelijke aanwijzing dat de smokkel met bestemming Nederland aanzienlijk is afgenomen, concluderen de onderzoekers. Volgens hen is het ook niet te verwachten dat Nederland op korte termijn weer een aantrekkelijk bestemmingsland zal zijn. ,,De bestrijding van illegale huisvesting en arbeid in combinatie met het strikte asielbeleid maken Nederland relatief ongeschikt om uit economische motieven langere tijd illegaal te verblijven.''

Politie en justitie hebben in de onderzochte periode 2002-2003 in totaal 267 strafrechtelijke onderzoeken naar mensensmokkel gedaan. Het gaat om 197 korte onderzoeken naar incidenten die binnen drie dagen werden afgesloten. De overige zeventig duidt het KLPD aan als grote onderzoeken. Het langste heeft twee jaar geduurd.

Uit de resultaten van deze omvangrijke zaken komt naar voren dat er in dertig zaken sprake was van een organisatie die de mensensmokkel uitvoerde. In vijftien gevallen ging het volgens het KLPD om een hiërarchisch georganiseerd netwerk. Dit type organisatie is relatief vaak aangetroffen bij Chinese bendes.

Gelegenheidsnetwerken

In vijftien andere omvangrijke onderzoeken stuitten politie en justitie op gelegenheidsnetwerken. Zij maakten gebruik van de diensten van elkaar, zoals het delen van zogenoemde safehouses waar de illegalen verborgen worden gehouden of het uitwisselen van documenten. In twintig grote onderzoeken was er alleen maar sprake van individueel opererende mensensmokkelaars. Zij hadden geen relaties met een netwerk of organisatie.

De onderzochte smokkelzaken maken verder duidelijk dat in het algemeen de personenauto het meest gebruikte transportmiddel van mensensmokkelaars is, gevolgd door de veerboot naar het Verenigd Koninkrijk. Daarna komen de trein en het vliegtuig. De betaalde reissommen lopen uiteen van minder dan 1000 euro tot boven de 20.000 euro. De prijs is afhankelijk van de afgelegde afstand, de toegepaste reismethode en de benodigde documenten.

Onzichtbaarheid

Volgens officier van justitie R. van Tooren is een van de voornaamste kenmerken van mensensmokkel dat het zich, nog meer dan andere vormen van misdaad, in volstrekte illegaliteit en dus onzichtbaarheid afspeelt. ,,Het delict is moeilijk in beeld te krijgen, omdat er eigenlijk geen slachtoffers zijn. De slachtoffers zijn meestal ook opdrachtgever, dus zij zullen niet snel naar de politie lopen.'' Behalve Chinezen houden ook Irakese, Turkse en Somalische bendes zich bezig met mensensmokkel.

Mensensmokkel en terrorisme hebben raakvlakken, aldus Van Tooren. ,,Net als bij mensensmokkel willen personen die zich met terrorisme bezighouden, tijdens het reizen niet in aanraking komen met overheidsinstanties en binnen terroristische netwerken wordt betrekkelijk veel gereisd. Instanties die zich bezighouden met de bestrijding van mensensmokkel is gevraagd een open oog te houden voor signalen van terrorisme.''

Voor de verdere analyse en bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel is momenteel een expertisecentrum in oprichting, dat onder de nationale recherche zal vallen.