DEN HAAG - De rechtstreeks gekozen burgemeester komt er in 2006 niet meteen in alle gemeenten. Dat hebben de top van het kabinet en de fractievoorzitters van de coalitiepartijen CDA, VVD en D66 woensdagavond laat afgesproken, zo bevestigen bronnen.

In 2006 zal er in een aantal gemeenten een burgemeester gekozen kunnen worden, de andere gemeenten volgen in 2010. De fractievoorzitters Verhagen (CDA), Van Aartsen (VVD) en Dittrich (D66) moeten nog beslissen hoe groot het aantal gemeenten volgend jaar zal zijn dat mag kiezen. Er zijn twee varianten.

Grens

Het kan gaan om de grootte van de gemeenten, waarbij bijvoorbeeld een grens wordt getrokken bij 100.000 inwoners. Dat zijn 25 steden, waardoor pakweg vijf miljoen mensen in 2006 hun burgemeester kunnen kiezen.

De andere variant is verkiezing in gemeenten waar de zittingstermijn van de burgemeester in 2006 afloopt en tegelijk in gemeenten waar de gemeenteraad positief staat tegenover een gekozen burgemeester.

Big bang

Het kabinet wilde de burger in 2006 overal de burgemeester laten kiezen, op de dag dat ook de gemeenteraadsverkiezingen worden gehouden. Tegen deze 'big bang' bestaat echter weerstand bij CDA, VVD en veel zittende burgemeesters. Zij vrezen dat veel gemeenten er nog niet klaar voor zouden zijn. Vooral kleinere gemeenten worstelen nog met de vorige bestuurlijke vernieuwing: het dualisme op lokaal niveau.

Balkenende

De gekozen burgemeester is op initiatief van D66 opgenomen in het regeerakkoord. Nadat onlangs premier Balkenende al voorzichtig had geopperd het plan in fases uit te voeren, leek een compromis binnen bereik. D66-minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing) verzette zich tot het laatst.

Met de gesplitste invoering wordt mogelijk ook tegemoet gekomen aan bezwaren die leven bij de Eerste-Kamerfractie van de PvdA. De sociaal-democraten in de Eerste Kamer zijn van belang bij het schrappen uit de Grondwet van de benoeming van de eerste burger door de Kroon. De Kamer beslist daar 22 maart over en de PvdA is nodig voor de noodzakelijke tweederde meerderheid. Het schrappen van de Kroonbenoeming moet de gekozen burgemeester mogelijk maken.

Bevoegdheden

Ook over de bevoegdheden van de burgemeester bestaat een meningsverschil. De VVD ziet het liefst een burgemeester met een sterke positie, het CDA wil de uiteindelijke macht bij de gemeenteraad houden.

De fractievoorzitters van de coalitiepartijen spreken vrijdag, samen met de specialisten van hun eigen partij, met elkaar over de varianten.

Voorzitter Noten van de PvdA-fractie in de senaat wilde donderdag nog niet zeggen of de coalitievarianten voor hem bespreekbaar zijn. "Ik heb nog geen scenario's besproken met mijn fractie. De fractie komt dinsdag weer bijeen", aldus Noten.

VNG

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ziet niets in de invoering. Volgens voorzitter Deetman van de VNG is het geen oplossing voor de in zijn ogen onzorgvuldige wetgeving omtrent de gekozen burgemeester. Daar is nog steeds niets aan veranderd terwijl het gaat om majeure ingrepen in de wet, zo liet hij donderdag weten.

De VNG pleit voor zorgvuldige wetgeving en denkt dat de gekozen burgemeester daarom niet eerder dan 2010 gerealiseerd kan worden. Volgens de koepelorganisatie klopt de wet niet en zijn er teveel onduidelijkheden, zoals over de bevoegdheden van de burgemeester en de aansturing van de politie.