DEN HAAG - Nederland gaat zich na de terugtrekking van de militairen ui/t Irak volledig richten op Afghanistan. Het kabinet levert 165 commando's en mariniers en vier transporthelikopters (met 85 militairen) voor de jacht op terroristen van Al-Qaeda of leden van het vroegere Talibanregime.

Eerder werd al bekend dat het kabinet vier F-16-vliegtuigen met honderd man personeel naar Kabul wil sturen en daarnaast een bataljon mariniers achter de hand houdt voor inzet tijdens de Afghaanse parlementsverkiezingen waarschijnlijk begin deze zomer.

Verkenningen

Premier Balkenende benadrukte vrijdag dat de operatie in Afghanistan past in de Nederlandse bijdrage aan de strijd tegen het internationaal terrorisme. De taken van de 'special forces' zijn gedurende een jaar "gericht op het uitvoeren van verkenningen en het vergaren van inlichtingen. Ook kunnen zij voor gevechtsacties worden ingezet", aldus de ministers Bot (Buitenlandse Zaken) en Kamp (Defensie) in een brief aan de Tweede Kamer.

Omdat het geen gewone vredesoperatie is, heeft het kabinet formeel geen instemming nodig van de Tweede Kamer. "De Tweede Kamer kan dit besluit niet tegenhouden. Het is een eigen verantwoordelijkheid van het kabinet. Maar het kabinet moet uiteraard wel verantwoording afleggen", zei Balkenende.

Ondenkbaar

Hij voegde er aan toe dat het kabinet de Kamer wel vertrouwelijk zal informeren over de plannen. En minister Kamp zei op zijn beurt dat het "ondenkbaar" is dat het kabinet niet naar de mening van het parlement zou luisteren. "Daarom wordt de Kamer ook voor het vertrek vertrouwelijk geïnformeerd over de missie en de afspraken die met de Amerikanen zijn gemaakt."

Minister Bot ontweek de netelige kwestie van wat de commando's moeten doen met gevangen genomen leden van de Taliban of Al-Qaeda. Het is echter aannemelijk dat is afgesproken dat de Nederlanders geen arrestaties verrichten, maar die overlaten aan hun Amerikaanse collega's, zoals ook voor de fregatten rond het Arabisch schiereiland was afgesproken.

Missie

Bot zei verder dat hij vorige week tijdens zijn bezoek aan de Verenigde Staten al met minister Rice van Buitenlandse Zaken had gesproken over de missie en over het probleem van de Amerikaanse behandeling van gevangenen. Volgens hem is er sprake van enige toenadering, maar zal het nodig blijven om het onderwerp hoog op de agenda te houden. Hij voegde daar echter aan toe dat "er goede afspraken zijn gemaakt waardoor Nederland niet nu en niet in de toekomst in gewetensnood hoeft te komen".

Het is voor het eerst dat Nederlandse 'special forces' mee gaan doen aan de jacht op Al-Qaeda. Wel hebben commando's eerder in het zuiden van Irak gejaagd op terroristen en zijn F-16-gevechtsvliegtuigen in Afghanistan ingezet om Amerikanen en Britten in noodgevallen te helpen in hun jacht op terroristen.

Blanco cheque

Het CDA reageerde afwachtend op het besluit van het kabinet. "Wij gaan geen blanco cheque uitschrijven en wachten de (vertrouwelijke) informatie af", aldus het Tweede-Kamerlid Ormel.

Hij voegde daar echter aan toe dat het CDA "in beginsel" achter Nederlandse deelname aan de strijd tegen het terrorisme staat. Coalitiegenoot Van Baalen van de VVD vindt in tegenstelling tot Ormel, dat het kabinet wel verplicht is de Kamer te raadplegen via een zogeheten artikel-100-brief. Maar ook hij staat niet bij voorbaat afwijzend tegen een dergelijke riskante missie.

Ingrijpend

Ook voor PvdA-woordvoerder Koenders is het niet voorstelbaar dat het kabinet een dergelijk besluit neemt zonder de Kamer te raadplegen. Inhoudelijk wilde hij nog geen standpunt innemen. Voor D66 gaat het om een "ingrijpend voornemen" dat geen "goedmakertje" mag zijn voor het vertrek uit Irak. SP en GroenLinks voelen niets voor de missie.