Jubilerende koningin geëerd met eredoctoraat

LEIDEN - Ze leek er dinsdag in Leiden wel een beetje verlegen mee, de koningin met haar eredoctoraat. Verdiend met de manier waarop zij het belang van de vrijheid telkens weer aan de orde heeft gesteld, zei rector magnificus prof. dr. D. Breimer, en haalde onder meer diverse toespraken van de jubilerende vorstin aan.

"Voor allen die in Nederland wonen of verblijven is uw omgang met het vrijheidsbegrip een bron van inspiratie", zo sprak Breimer haar zelfs toe.

Willem van Oranje

Bijna vijftig jaar geleden schreef Beatrix zich als studente in aan dezelfde universiteit, gesticht door haar verre familielid Willem van Oranje. "Hoewel er geen bevlogen wetenschapper in mij stak, was ik wèl geboeid door de studie en de uiteenlopende onderwerpen waarmee ik in aanraking kwam", verklapte ze dinsdag in de Pieterskerk, voor een zee van professoren in toga en baret en tal van andere belangrijke gasten onder wie haar zichtbaar trotse oudste zoon.

In de zomer van 1959 legde de toenmalige prinses haar kandidaatsexamen rechten af en in 1961 slaagde zij voor haar doctoraalexamen vrije studierichting. Ze had als eerste Oranje een hele, normale studie doorlopen. "Mijn gedachten gaan uiteraard ook terug naar mijn voortreffelijke leermeesters uit die tijd. Zij hebben de basis gelegd voor de kennis van recht en maatschappij die nodig was voor mijn latere leven", aldus Beatrix nu.

Rede

Naar haar rede was met belangstelling uitgekeken. Eredoctoren vertellen bij de buluitreiking immers altijd iets over hun 'vakgebied'. Zo ook de koningin, die 25 jaar geleden werd ingehuldigd: "Omdat de Koning 'boven' de partijen staat, kan hij zich ongebonden en volledig inzetten voor de publieke zaak, de res publica. Dit begrip - ook oorsprong van het woord 'republiek' - is hèt uitgangspunt dat deze functie de moeite waard maakt", zei ze met de blauwe cappa van de eredoctor nog maar net om de schouders.

Koningschap

"In ons staatsrechtelijk systeem functioneert het koningschap onder de bescherming van de ministeriële verantwoordelijkheid. Deze verantwoordelijkheid had in het verleden vooral een beperkend karakter maar werd vanaf de jaren tachtig minder eng geïnterpreteerd. Dankzij opeenvolgende ministers-presidenten kreeg ik de mogelijkheid nieuwe terreinen te betreden, in brede kringen van de samenleving met mensen te spreken en in het algemeen de functie een ruimere maatschappelijke invulling te geven", klonk het tegenover het gehoor met daarin onder anderen de oud-premiers Kok en Van Agt.

Privé-leven

Ze greep de kans het belang van het respect voor haar privé-leven en dat van haar familie opnieuw te benadrukken, iets dat de Oranjes hoog zit. "Ik besef dat familieaangelegenheden direct op het ambt kunnen terugslaan. Dit geldt zeker in een tijd waarin de 'mens achter de ambtsdrager' zozeer wordt uitgelicht. Ruimte voor een persoonlijk leven is echter essentieel om de publieke taken lang en met inzet te kunnen vervullen. Mijn man heeft dit steeds scherp gezien en bewaakt."

Huwelijk

Prins Claus, natuurlijk kwam hij in haar tekst voor. "Al vanaf het begin van ons huwelijk hebben prins Claus en ik geprobeerd goede ideeën en initiatieven op het terrein van kunst en cultuur, wetenschap en maatschappij, milieu en ontwikkelingssamenwerking te stimuleren en daarvoor belangstelling te wekken. Samen hoopten wij zo te kunnen bijdragen aan behoud van kwaliteit op gebieden die waardevol zijn voor onze samenleving."

Koningin Beatrix had al instemmend geknikt toen de rector magnificus de verdiensten van haar man aanhaalde: "En met hem deelde u zijn grote betrokkenheid bij ontwikkelingssamenwerking en bij de bescherming van het milieu." Breimer roemde ook de bezieling van Claus op een aantal fronten 'zoals hij dat tevens had in de door u samen met hem opgerichte Stichting Biowetenschappen en Maatschappij'.

Ontmoetingen

Inspirerend is bovenal de ontmoeting met mensen, vertelde de koningin verder over haar 'vakgebied': "Het ambt biedt daartoe unieke kansen. Voor mij is belangrijk een indruk te krijgen van de zeer uiteenlopende omstandigheden waaronder mensen werken en leven, om zo als het ware 'de andere kant van de werkelijkheid' te leren zien".

De vorstin noemde het "steeds weer indrukwekkend en hartverwarmend te ervaren hoe ondanks grote verschillen mensen zich voor elkaar inzetten en wat ze in kleiner en groter verband voor elkaar overhebben. Dit stimuleert mij en houdt mij gaande. Zonder blind te zijn voor wat er mis is, zie ik dat veel vertrouwde waarden en goede gewoonten van betekenis blijven. Ik probeer die rijkdom aan ervaringen in te brengen in mijn contacten met ministers en staatssecretarissen. Zo kan het staatshoofd inhoud geven aan zijn taak en wordt vermeden dat hij in de politieke sfeer een eigen rol speelt."

Ramp

"Soms doorkruisen vreugde en verdriet plotseling alles in het dagelijks leven en betrekken mij direct bij mensen en hun emoties, in mijn functie, maar ook persoonlijk", besloot ze. "Het is mooi in blijdschap te kunnen delen, maar ook als zich ergens een ramp voordoet wil ik blijk geven van mijn intens meeleven."

Tip de redactie