Brazilië weer in de ban van de sambaklanken

RIO DE JANEIRO - Miljoenen Brazilianen hebben zich weer volop gestort op het grootste jaarlijkse volksfeest, het carnaval. Hoewel het feest pas zaterdag officieel begint zijn de straten van Rio de Janeiro of Sao Paulo nu al het podium van muziekgroepen, dansers en grote aantallen toeristen. In Recife is het feest al dagen aan de gang.

De ogen van de wereld zijn zondag en maandag weer gericht op de 'Sambodromo' van Rio de Janeiro. Deze in 1984 gebouwde arena, waar 100.000 mensen een plaats kunnen vinden, is als vanouds het toneel van de strijd tussen de grote veertien sambascholen van Rio. Met duizenden tegelijk zullen de soms erg schaars geklede leden van de sambascholen een kleurrijke parade geven voor het oog van tientallen televisiecamera's.

Volksfeest

Hoewel Rio en de Sambodromo vaak synoniem worden verklaard met het Braziliaanse carnaval, is het werkelijke volksfeest zelden in beeld. De meeste gewone Brazilianen vieren geen carnaval rond de luxe en zwaar gesponsorde shows in Rio of in de Sambadromo van Sao Paulo, maar in hun eigen wijken of dorpen. Het grootste Braziliaanse carnavalsfeest is overigens evenmin in Rio maar in Salvador in het noordoosten. Daar zijn naar schatting twee miljoen mensen bijeen, goed voor een geschatte biercomsumptie van 5 miljoen liter.

Samba

Hoewel de samba niet overal in Brazilië de boventoon voert, staat deze muziekstijl toch te boek als de ultieme Braziliaanse carnavalsmuziek. Over de oorsprong van deze muziek zijn de geleerden het niet eens, maar algemeen geldt de theorie dat basis ligt in religieuze ceremonies die uit Afrika afkomstige slaven hielden in de staat Bahia. Nadat de slavernij in 1888 werd afgeschaft gingen veel bevrijde slaven naar Rio de Janeiro, de metropool die momenteel al dan niet terecht steevast met de samba wordt geassocieerd.

Rio de Janeiro

De samba vond in Rio de Janeiro uiteindelijk onder meer weerklank in sambascholen, bedoeld als een soort artistiek-culturele uitlaatklep voor de arme gemeenschap. In de beginjaren van de samba keek de gevestigde orde van Brazilië evenwel neer op de sambamuzikanten en dansers, die als obsceen, onzedelijk en volks werden beschouwd. De sambaliefhebbers moesten vaak in het geheim bijeenkomen.

Volgens de overlevering betekende het nummer Pelo Telefone (1917) van Ernesto dos Santos de echte publieke doorbraak van de samba in Brazilië en daarbuiten. De muziekstijl kent intussen vele genres, waarvan de carnavaleske uiting er slechts één is. De samba is in de jaren ook "gefuseerd" met andere stijlen zoals de jazz en de reggae.

De samba en ook de sambascholen, de eerste werd in 1928 opgericht, hebben in Brazilië ook altijd nationalistische politieke doelen gediend. De muziek werd en wordt gepropageerd als een interraciale stijl, maar ook als een uiting van Afro-Braziliaans nationalisme. Tegelijkertijd zijn veel sambascholen ten prooi gevallen aan bedrijven en aan de commercie ten behoeve van het toerisme.

Niettemin staat de samba ook de komende dagen weer centraal en weten de opzwepende klanken ook miljoenen carnavalsvierders elders in de wereld in beweging te brengen. Velen zijn het wel over eens dat alleen de Brazilianen echt weten hoe de samba gespeeld en gedanst moeten.

Tip de redactie