DEN HAAG - Premier Balkenende toonde zich dinsdag overvallen door de Volkskrant-interviews met prins Bernhard. Volgens de minister-president kwam de publicatie als "een verrassing", zowel voor hemzelf als voor de koningin en de Rijksvoorlichtingdienst, zei hij dinsdag tegen de pers.

Elk mens heeft geheimen in het leven. Ieder mag zelf beslissen wanneer hij die geheimen openbaart, aldus Balkenende. "We wisten al langer dat de prins zijn verhaal kwijt wilde. Daarom hebben we destijds ook toestemming gegeven voor zijn open brief aan de Volkskrant."

Beperkingen

De premier antwoordt later in de middag op vragen vanuit de Tweede Kamer over de zaak. Hij is niet van plan de regels over ministeriële verantwoordelijkheid aan te passen en leden van het Koninklijk Huis meer vrijheid van meningsuiting te geven. "We weten hoe de afspraken luiden. Hoe dichter je bij het staatshoofd staat, hoe meer beperkingen dat met zich mee brengt. Die afspraken functioneren heel goed."

Volgens Balkenende is de premier altijd aan te spreken op uitlatingen van leden van het koninklijk huis. "Maar verantwoordelijk zijn voor dingen waar je part noch deel aan hebt is lastig."

Balkenende voegde er aan toe dat hij het lange Volkskrant-artikel over prins Bernhard nog niet helemaal heeft kunnen lezen. Hij heeft het deze week erg druk met Europese aangelegenheden.

PvdA

De PvdA wil van premier Balkenende weten waarom de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) niets af wist van gesprekken tussen prins Bernhard en de Volkskrant, en in hoeverre de premier zich verantwoordelijk acht voor de uitspraken van Bernhard. "Dit roept allerlei vragen op over de ministeriële verantwoordelijkheid", aldus Tweede-Kamerlid Kalsbeek.

De Volkskrant publiceerde februari dit jaar een ingezonden brief van Bernhard. Balkenende had de prins de ruimte gegeven om eenmaal zijn verhaal te zetten tegenover alle berichten die over hem in omloop waren. De premier nam de ministeriële verantwoordelijkheid voor de beslissing om de destijds 92-jarige prins Bernhard die ruimte te gunnen.

PvdA-fractievoorzitter Bos vindt dat prins Bernhard niet achteraf had moeten klagen, dat hij zich niet vrijuit kon uiten. "Bij het toetreden tot het Koninklijk Huis weet je dat het keurslijf erbij hoort. Daarover moet je niet naïef zijn en later gaan klagen.". Volgens Bos valt erover te discussiëren of zo'n keurslijf te krap of te ruim is, maar een keurslijf zal er altijd zijn.

Halsema: meer ruimte

Fractieleider Halsema van GroenLinks vindt dat leden van het koninklijk huis meer ruimte moeten krijgen om privé-opvattingen te uiten. "Zeker als het gaat om aantijgingen die onheus of onwaar zijn", aldus Halsema dinsdag in reactie op het Volkskrant-interview van prins Bernhard.

De regels van de ministeriële verantwoordelijkheid moeten volgens haar wel overeind blijven als het om politieke uitspraken gaat.

Rouvoet: pijnlijk randje

Fractieleider Rouvoet van de Christenunie kan zich voorstellen dat leden van het koninklijk huis "pijnlijk getroffen of in verlegenheid zijn gebracht" door sommige uitlatingen van prins Bernhard in het postume Volkskrant-interview. Hierdoor zit er voor Rouvoet een "pijnlijk randje" aan de affaire.

Rouvoet vindt niet dat de regels van de ministeriële verantwoordelijkheid aangepast moeten worden. Volgens hem is er altijd enige ruimte geweest voor persoonlijke opvattingen.