DEN HAAG - Voorzitter Weisglas heeft woensdag om 21.30 uur de vergadering van de Tweede Kamer stopgezet wegens het overlijden van prins Bernhard. Hij deed dat nadat hij een korte verklaring had voorgelezen. De Kamer zal niet meer vergaderen tot na de herdenking van de prins. Wanneer die plaatsvindt is nog niet bekend.

Weisglas zei dat prins Bernhard in gedachten zal blijven als iemand "met grote betrokkenheid bij de Nederlandse samenleving en persoonlijke inzet voor ons land, gedurende vele decennia". Ook gaf de Tweede-Kamervoorzitter blijk van zijn medeleven met koningin Beatrix en de overige leden van de koninklijke familie.

'Bijzonder'

"Prins Bernhard was een bijzonder man met een bijzonder leven. Hij heeft voor veel mensen veel betekend, vooral voor mensen die de oorlog hebben meegemaakt maar ook zeker voor vele anderen." Dat zei vice-premier en minister van Bestuurlijke Vernieuwing De Graaf woensdagavond in een eerste reactie op het overlijden van de prins.

De Graaf is droevig over zijn verscheiden maar wijst op zijn gezegende leeftijd. Volgens hem was prins Bernhard een vrije geest, zeker in een later deel van zijn leven. "Niet alles is goed verlopen maar veel mensen zullen met respect en bewondering terugkijken op zijn leven", aldus De Graaf.

Kleurrijk

Met het verscheiden van prins Bernhard verliest Nederland "een kleurrijke prins met een veelbewogen leven die op eigen wijze woelige periodes in de monarchie te boven is gekomen."

Volgens de Tweede-Kamerfractie en het bestuur van de PvdA zal de prins "voor velen het symbool blijven van het verzet tegen de Duitse bezetting."

Ook roemt de PvdA de inzet van de prins bij de wederopbouw van Nederland en het natuurbehoud in de wereld.

CDA bedroefd

Het CDA is bedroefd over het overlijden van prins Bernhard en is in gedachten en gebed bij koningin Beatrix, zijn andere kinderen en de rest van de koninklijke familie. De christen-democraten hebben respect voor de wijze waarop de prins zijn leven in dienst heeft gesteld van Nederland.

CDA-fractievoorzitter Verhagen memoreert de "enorm belangrijke rol" die de prins vooral tijdens de oorlogsjaren heeft gespeeld. "Hij was in die moeilijke tijd een grote steun voor veel Nederlanders." De CDA-voorman prijst ook de warme en betrokken band die de prins na de oorlog onderhield met de veteranen uit de oorlog. "Hij was de prins van de veteranen", aldus Verhagen woensdagavond in een eerste reactie.

Ook wijst hij op de onvermoeibare inzet van prins Bernhard voor het behoud van kostbare natuurgebieden als voorzitter van het Wereldnatuurfonds. "Verder liet de prins zich kennen als een markante persoonlijkheid met uitgesproken opvattingen. Zijn onverzettelijkheid en humor hielden hem ook in moeilijke periodes op de been", aldus het CDA.

Flair en charme

De VVD-fractie in de Tweede Kamer zal zich prins Bernhard herinneren "als een man die zijn flair en charme heeft ingezet op veel terreinen".

Volgens de VVD speelde de prins een dynamische rol in de Tweede Wereldoorlog. "Zijn onverzettelijkheid en zijn camaraderie hebben veel betekend voor de Nederlandse veteranen. Met de ijzeren wil waarmee hij telkens tegenslagen te boven is gekomen en de vrijmoedigheid waarmee hij zijn mening gaf, heeft hij ook de jongere generatie aangesproken."

De VVD-fractie betuigt haar medeleven aan de nabestaanden van de prins, in het bijzonder aan de koningin en haar zusters.

'Symbool van hoop'

Volgens fractievoorzitter Halsema van GroenLinks verliest Nederland met de dood van prins Bernhard "een markante persoonlijkheid en een symbool van hoop tijdens de Duitse bezetting".

Maar de prins was volgens Halsema ook omstreden wegens zijn rol in de Lockheed-affaire. "Wij leven mee met de koningin en zijn andere kinderen en zijn klein- en achterkleinkinderen", aldus Halsema woensdagavond.

'Groot verlies'

Het overlijden van prins Bernhard is "een groot verlies voor de samenleving want prins Bernhard had grote verdiensten", aldus minister Remkes (Binnenlandse Zaken) woensdag direct na de bekendmaking van de dood van de prins.

"Aan de ene kant heeft hij zich ingezet voor de publieke zaak en andere belangen van Nederland, aan de andere kant was het een mens die als mens geleefd heeft." Remkes vermoedt dat de prins van het leven heeft genoten. "Dat was wel de uitstraling die hij had."

Remkes was in de plenaire zaal van de Tweede Kamer voor de behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken toen Weisglas het verscheiden van de prins bekendmaakte.

'Markant'

D66 bestempelt het overlijden van prins Bernhard als "het verlies van een markante persooonlijkheid. Dat stemt droef. Zo'n driekwart eeuw heeft hij een belangrijke rol gespeeld in de Nederlandse samenleving. Hij was een toegewijd pater familias".

Volgens D66 was de prins iemand die uitersten in zich verenigde: als fervent jager en hartstochtelijk beschermer van de natuur. "Hij maakte een moeilijke periode door tijdens de Lockheed-affaire, waarna hij op karaktervolle wijze is teruggekeerd in het publieke leven." D66 wenst de koningin, de koninklijke familie en de vrienden van de prins veel kracht toe.

Omstreden

De SP condoleert de koninklijke familie met het overlijden van prins Bernhard en wenst de familie veel sterkte. SP-leider Marijnissen verklaart dat Nederland een geliefd, markant, maar ook omstreden lid van het koninklijk huis verliest.

De prins zal volgens de SP herinnerd worden als "een strijdlustige beschermer van de Nederlandse trots in en na de oorlogsjaren. Daarnaast kende Nederland hem als pleitbezorger voor cultuur, natuur en sport", aldus de SP.

Marijnissen wijst tegelijkertijd op zaken die de prins omstreden maakten, zoals de Lockheed-affaire. "Geruchten over een vermeend lidmaatschap van de NSDAP tijdens zijn studie, keerden steeds terug. De prins heeft de beschuldigingen altijd ontkend."

Onvergetelijk

De ChristenUnie-fractie in de Tweede Kamer denkt terug aan prins Bernhard als "een markante en strijdbare persoonlijkheid". Hij is "vooral onvergetelijk als de prins die in de Tweede Wereldoorlog op allerlei fronten vocht voor de vrijheid van het land dat zijn tweede vaderland was".

De ChristenUnie wijst ook nog op de inspanningen die de prins verrichtte voor natuur en cultuur, bij respectievelijk het Wereld Natuur Fonds en het Prins Bernhard Cultuur Fonds.

Verder was hij "een markante persoonlijkheid met uitgesproken opvattingen, die soms leidden tot enige maatschappelijke opwinding". De ChristenUnie brengt de affaires rond Greet Hofmans en vliegtuigfabrikant Lockheed in herinnering, maar voegt eraan toe dat "de hartelijke relatie tussen volk en vorstenhuis" hiertegen bestand was.

Zware slag voor familie

De SGP noemt het overlijden van prins Bernhard een zware slag voor de koninklijke familie en Nederland. "De prins-gemaal stond meer dan een halve eeuw op de bres voor nationale belangen. Daarnaast maakte hij zich sterk voor de bescherming van de natuur", aldus de SGP-fractie in een verklaring.

De fractie wijst op de bijzondere band die het Nederlandse volk met prins Bernhard opbouwde waardoor hij een nationale figuur werd. "Voor veteranen weegt het verlies extra zwaar, omdat zij nu verder moeten zonder 'hun' bevelhebber."

De SGP hoopt en bidt dat koningin Beatrix en haar familie in deze moeilijke en verdrietige omstandigheden hulp mogen verwachten van de Koning der koningen, wiens Rijk geen einde kent.

Legende

De LPF-fractie in de Tweede Kamer noemt prins Bernhard tijdens zijn leven al een legende. Ze is "dankbaar voor de wijze waarop hij zich in al die jaren heeft ingezet voor de belangen van ons land, en ook voor die van de natuur en de bedreigde diersoorten buiten onze grenzen. Nederland en de wereld zullen hem missen."

De LPF treurt om het overlijden van de prins en wenst de koninklijke familie veel sterkte toe. "Onze gedachten gaan in het bijzonder uit naar de koningin, die in korte tijd haar man, haar moeder en nu ook haar vader is kwijtgeraakt."

Wilders

Prins Bernhard was volgens het onafhankelijke Tweede-Kamerlid Geert Wilders "een heel karaktervolle man die veel voor ons land heeft betekent. Ik herinner me hem als iemand die veel van het leven genoot, maar die ook zijn verantwoordelijkheid nam". Wilders wenst de koninklijke familie veel kracht en sterkte toe.

Opstelten

Een groot verlies voor de koninklijke familie, vooral voor Koningin Beatrix en haar zussen die zo snel na elkaar hun moeder en vader moeten missen, zegt burgemeester Opstelten van Rotterdam in een reactie op het overlijden woensdag van Prins Bernhard.

Opstelten heeft Prins Bernhard vele malen ontmoet. Hij was in het verleden onder andere voorzitter van de Oranjevereniging. Opstelten vond de prins "een buitengewoon charmante man met veel gezag die van grote betekenis was voor Nederland".

Oranjeverenigingen

Voorzitter M. Zonnevylle van de Bond van Oranjeverenigingen is geschokt, maar wil wel reëel zijn, omdat de prins 93 was. "De bond kampt met droefheid en leeft mee met de koningin en haar familie. De prins heeft veel voor Nederland betekend, in de oorlog naast koningin Wilhelmina en na de oorlog naast koningin Juliana." Zonnevylle prijst de rol van de prins voor de krijgmacht en de veteranen en voor cultuur en natuur. Hij sprak ook waarderende woorden voor de goodwill reizen van de prins in het verleden.

Kardinaal Simonis

Nederland heeft prins Bernhard leren kennen als een "gedreven wereldburger" en de internationale gemeenschap heeft hem ontmoet als een "onvermoeibaar ambassadeur van ons land". Dat verklaarde kardinaal Simonis woensdagavond namens de Nederlandse rooms-katholieke bisschoppen in een reactie op het overlijden van de prins.

Ons land verliest "een van de meest markante figuren uit de recente vaderlandse geschiedenis", stelde Simonis, voorzitter van de bisschoppenconferentie. Volgens hem heeft Bernhard zich zijn leven lang met grote betrokkenheid ingezet op gebieden als natuur en milieu, cultuur, economie, sport en internationale samenwerking.

De herinnering van velen aan de prins zal volgens de bisschoppen niet alleen worden bepaald door de publieke functies die hij heeft uitgeoefend, maar ook door zijn kleurrijke persoonlijkheid en de belangrijke rol die hij tot het laatste moment heeft vervuld binnen de koninklijke familie. De bisschoppen willen koningin Beatrix en de gehele koninklijke familie daarom condoleren met dit voor hen grote verlies, aldus Simonis.

"De bisschoppen bidden dat prins Bernhard, na een leven dat in het teken stond van dienstbaarheid, nu mag delen in Gods vreugde en vrede. Zij hopen en vertrouwen erop dat deze bede de komende dagen in de gehele katholieke geloofsgemeenschap van ons land zal klinken", aldus de verklaring.

'Rots in de branding voor veteranen'

Prins Bernhard was voor de veteranen, vooral de oudere veteranen uit de Tweede Wereldoorlog, een rots in de branding. Dat zegt voorzitter A. Knoppien van het Veteranenplatform.

Volgens Knoppien heeft de prins de totstandkoming van het platform vanuit de coulissen gesteund. Met het veteranenbeleid is het in Nederland lang modderen geweest.

"Het is natuurlijk heel triest", zegt Knoppien over het overlijden. "We wisten dat het kwam, maar op het moment zelf is het toch een schok. Hij was een symbool voor de veteranen, een rots in de branding." Hij kwam soms opvallend voor hen op, zoals tijdens het laatste défilé in Wageningen, 5 mei van dit jaar. Toen zette Bernhard een groene baret op, ter ondersteuning van de commando's die het hoofddeksel exclusief voor zichzelf wilen houden. "Hij was een rebel, hij deed dat toch maar."

De veteranen hebben volgend jaar, op de verjaardag van de prins (29 juni), hun eerste veteranendag. Hij zal zo nog lang herinnerd worden, denkt Knoppien.

De voorzitter betreurt het erg dat de prins komende 5 mei niet in Wageningen zal zijn. Dit jaar werd duidelijk dat hij daarna wilde stoppen. Negenhonderd veteranen zullen betrokken worden bij de uitvaart van de prins, aldus Knoppien.

'Drie weken geleden klonk hij nog optimistisch'

"Het is een geweldige schok voor ons allemaal. Ik had hem drie weken geleden nog aan de telefoon en toen klonk hij optimistisch. Op dat moment moest hij echter nog horen dat zijn ziekte niet meer te behandelen was." Dat zei J. Maas, generaal bd en voorzitter van het Nationaal Comité Herdenking Capitulaties 1945 Wageningen, op het overlijden van prins Bernhard.

"Iedereen dacht dat hij het eeuwige leven had, juist omdat hij zo vaak op de rand van leven en dood verkeerde", aldus Maas, die Bernhard in 1959 voor het eerst ontmoette. Als instructeur-generaal en chef van het militaire huis van de koningin kreeg Maas later vaak met Bernhard te maken.

In 2001 werd Maas voorzitter van het Nationaal Comité Herdenking Capitulaties 1945 Wageningen, dat de jaarlijkse herdenking van de capitulatie in Wageningen organiseert. "Die herdenking en het defilé betekenden alles voor de prins. Eenmaal was hij zo ziek dat hij eigenlijk niet kon gaan. Maar de prins krabbelde weer op en ging naar Wageningen. Een echte doorzetter was hij."

Volgens Maas was het de uitdrukkelijke wens dat de herdenkingen en het defilé in Wageningen blijven bestaan. Het is nog niet bekend wie in de toekomst de plaats van Bernard tijdens het defilé zal innemen.

'Prins Bernhard was zijn tijd vooruit'

"Ik herinner me prins Bernhard vooral als een man die veel gaf om de natuur, om het milieu. Zelfs tientallen jaren geleden al, toen er in het algemeen nog weinig oog was voor dergelijke zaken. De prins was in dat opzicht zijn tijd echt vooruit." Dit zegt de Arubaanse premier Nelson Oduber in reactie op het overlijden van prins Bernhard.

Donderdag stuurt hij namens de Arubaanse regering en het Arubaanse volk een condoleance-telegram naar koningin Beatrix. "Daarin betuig ik mijn innige deelneming met de majesteit en de overige leden van de koninklijke familie." Volgens Oduber is het een zware tijd voor de koninklijke familie, die in korte tijd zoveel prominente leden heeft verloren. Eerst prins Claus, toen koningin Juliana en nu prins Bernhard.

"Aruba treurt mee, ook omdat zij alledrie een belangrijke rol hebben gespeeld in de historie van het Koninkrijk der Nederlanden", aldus Oduber. "Allemaal hebben ze Aruba, en ook de Nederlandse Antillen, altijd een warm hart toegedragen."

De Arubaanse premier zal, evenals de Antilliaanse premier Etienne Ys, zeer waarschijnlijk naar Nederland afreizen voor de begrafenis. David heeft hier een punt en als je het wetenschappelijk bekijkt zou je het ook zo doen.