DEN HAAG - De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) houdt informatie te veel en te lang voor zichzelf. Daardoor kunnen andere diensten die een belangrijke taak in terreurbestrijding hebben, daarvan te weinig profiteren. Dat baart zorgen.

Dit is een van de belangrijkste constateringen van de Commissie Bestuurlijke Evaluatie AIVD, ofwel de commissie-Havermans. De conclusie die nogal eens wordt getrokken dat de AIVD onvoldoende weet of kan, is onjuist, benadrukt de onderzoekscommissie in haar rapport, dat zij dinsdag heeft gepubliceerd.

Verzamelen

De AIVD heeft volgens de commissie de neiging om eerst alle informatie in een onderzoek te verzamelen, voordat bijvoorbeeld de politie, het Openbaar Ministerie, de politie of andere departementen worden geïnformeerd. Dat is te betreuren, omdat die opsporingsdiensten bijvoorbeeld gerichter en beter maatregelen kunnen treffen tegen terreur, als zij "meer en sneller informatie van de AIVD zouden krijgen".

Knelpunt

"Vooral de samenwerking met de politie baart de commissie zorgen", staat in het rapport. "Het grootste knelpunt in deze samenwerking is ook de uitwisseling van informatie."

De AIVD moet tevens het eigen ministerie van Binnenlandse Zaken beter met de beschikbare informatie voeden. Dit is belangrijk voor het departement, omdat daar constant moet worden afgewogen welke bestuurlijke - en beleidsmaatregelen moeten worden genomen. Want ook op de aansturing van de AIVD is het nodige aan te merken, concludeert de commissie-Havermans.

Verwachtingen

De verwachtingen die politiek, bestuur en politie hebben van wat de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) allemaal kan en mag, zijn nu te hoog gespannen. Er is bij hen onvoldoende kennis over de AIVD en dat is voor een deel te wijten aan die dienst zelf, meent de commissie. "Zo is er bijvoorbeeld niet bekend dat de AIVD verschillende toonaangevende (geheime) successen heeft gerealiseerd. Omdat de AIVD te weinig informatie deelt, verliest de AIVD aan legitimiteit in zijn omgeving."

De Commissie Bestuurlijke Evaluatie AIVD noemt de dienst op dit punt "te intern gericht". De AIVD en de verantwoordelijke gezagsdragers doen te weinig om een reëel beeld te schetsen om daarmee de vaak te hoge verwachtingen te beïnvloeden."

Vertrouwen

Dat dit lastig is voor een geheime dienst, erkent de commissie. Die legt de verantwoordelijkheid dan ook voor een belangrijk deel bij de minister van Binnenlandse Zaken, waar de dienst onder valt. Die moet de AIVD "expliciet en openlijk" steunen. Daardoor kan hij het vertrouwen in de dienst versterken.

De AIVD beschikt op dit moment over onvoldoende financiën en personeel om alle relevante taken volwaardig te kunnen uitvoeren, meent de commissie-Havermans. De regering heeft inmiddels al toegezegd dat de dienst meer geld en mensen krijgt.

Reactie CDA

"Veel van de aanbevelingen zijn door de actualiteit al ingehaald", aldus CDA-Tweede-Kamerlid De Pater dinsdag in reactie op het rapport. Ze verwijst daarmee naar de zogeheten terrorismebrief van september en de toezegging van vorige week dat de AIVD er geld en menskracht bij krijgt. De commissie-Havermans rapporteerde over de periode tot medio 2004.

De Pater is het niet eens met de kritiek op de extra bevoegdheden die minister Donner (Justitie) heeft gekregen als coördinator Terreurbestrijding. "Dat is een bewuste keuze geweest van het kabinet en de Tweede Kamer heeft dat gesteund."

Wel erkent ze dat een aantal andere kritiekpunten, zoals de uitwisseling van informatie tussen AIVD en andere diensten nog 'uitgediscussieerd' moet worden.

'Kritisch maar constructief'

De VVD kenschetst het rapport van de commissie-Havermans over de AIVD als 'kritisch maar constructief'. Het is in lijn met wat de VVD eerder heeft bepleit, zei het liberale Tweede-Kamerlid Cornielje dinsdag.

Hij vroeg eerder al om uitbreiding van de capaciteit en extra kwaliteit. Verder pleitte de VVD ervoor dat de dienst alle taken blijft uitvoeren die hij nu al doet. Tot die conclusie is de commissie-Havermans nu ook gekomen. Cornielje ziet in het rapport aanleiding om 'door te gaan op die lijn'.

GroenLinks

GroenLinks leest in het rapport van de commissie-Havermans dat de AIVD een 'naar binnen gekeerde' organisatie is. Volgens die partij zijn 'samenwerking, openheid en democratisering' nodig, wil de AIVD het terrorisme effectief kunnen aanpakken.

De conclusies over de gebrekkige sturing, ingewikkelde structuren en informatie die slecht gedeeld wordt, baren het GroenLinks-Tweede-Kamerlid Vos zorgen. "Er bestaat geen behoefte aan een AIVD die werkt als een in zichzelf gekeerd wetenschappelijk instituut."

Vos wil meer democratische controle 'nu de aansturing sterk te wensen overlaat'.

Minister van Veiligheid

De LPF ziet in de conclusies van de commissie een pleidooi voor een minister van Veiligheid. Daarmee zou de gebrekkige coördinatie en afstemming rondom de dienst tot het verleden behoren, aldus dinsdag het Kamerlid Eerdmans.

Volgens de LPF heeft minister Remkes (Binnenlandse Zaken) zijn leidinggevende taak verwaarloosd. "De veiligheid van onze burgers is hiermee in gevaar. Juist nu de bestrijding van terrorisme een kordaat optreden vereist, dient de bestuurlijke organisatie slagkracht te kunnen tonen."