RIJSWIJK - De verdachte van de moord op Theo van Gogh, de 26-jarige Mohamed B., is een bekende van vijf moslims die ervan zijn verdacht dat ze een terroristische aanslag aan het voorbereiden waren. Hij was en is geen verdachte in het nog lopende onderzoek naar die zaak, maar volgens betrouwbare bronnen is er wel sprake geweest van onderling contact.

Justitie kreeg Mohamed B. vorig jaar oktober in beeld bij het eerste onderzoek naar de 18-jarige Samir A., die toen samen met vier vermoedelijke handlangers werd aangehouden. De vijf werden uiteindelijk wegens gebrek aan bewijs op vrije voeten gesteld. De politie arresteerde Samir A. eind juni opnieuw. Dit was voor de overheid een van de aanleidingen om in juli terreuralarm af te kondigen.

Aanslagen

Het Openbaar Ministerie (OM) vermoedt dat Samir A., die net als Mohamed B. van Marokkaanse afkomst is, aanslagen op onder meer overheidsgebouwen, de kerncentrale in Borssele en de luchthaven Schiphol voorbereidde. De acht mensen die in Amsterdam in verband met de moord op Van Gogh zijn gearresteerd, bevonden zich in panden die in oktober werden doorzocht wegens de eerstgenoemde aanhouding van Samir A. en zijn vier vermoedelijke kompanen.

Na de moord op Van Gogh bleek dat Mohamed B. verschillende keren op de vijf adressen verbleef. De politie legde daarop een verband met het eerdere terrorismeonderzoek. De huidige acht arrestanten - zes Marokkanen, een Algerijn en iemand met de Spaans-Marokkaanse nationaliteit - zijn aangehouden, omdat ze zich in die panden bevonden. Het is nog niet bekend of de verdachte van de moord op Van Gogh banden met hen had.

Vrijwilliger

Buurtbewoners en andere bekenden van Mohamed B. zijn zeer verrast dat hij verantwoordelijk lijkt te zijn voor de moord op Van Gogh. Een medewerker van de stichting Eigenwijks herinnert Mohamed als een intelligente, betrokken, lieve jongen, die zich met overgave inzette voor de Marokkaanse jongeren in zijn buurt. "Hij was een fantastische vrijwilliger." B. werkte tot ruim een jaar geleden ongeveer anderhalf jaar in het buurtcentrum in stadsdeel Slotervaart.

Niet alleen moslims, maar ook christenen, joden, boeddhisten en bezoekers van spirituele centra in Amsterdam zullen vrijdag, zaterdag en zondag stilstaan bij de dood van Van Gogh. Imams, priesters, rabbijnen, predikanten en andere geestelijk leiders zullen tijdens de belangrijkste weekeindebijeenkomsten van hun religie hun afschuw uitspreken over de moord.

Erasmusprijs

Ook tijdens de uitreiking van de Erasmusprijs aan drie liberale islamitische intellectuelen, donderdag in het Koninklijk Paleis op de Dam in Amsterdam, kwam de moord op Van Gogh aan de orde. Die toont "de urgentie en de beangstigende actualiteit" van het thema van de Erasmusprijs van dit jaar, religie en moderniteit, zei voorzitter A. Rinnooy Kan van de stichting Praemium Erasmianum.

Een van de winnaars van de Erasmusprijs, de vooraanstaande Marokkaanse sociologe Fatema Mernissi, zei dat de verdachte van de moord op Van Gogh een Nederlander is en dus "een product van de Nederlandse samenleving". De hele maatschappij moet zich daarom afvragen "hoe het zover heeft kunnen komen dat een 26-jarige jonge man zo verstrikt is geraakt in eenzaamheid en verwarring."

Vrijdag voorgeleid

Mohamed B. en zes van de acht andere verdachten in de moordzaak worden vrijdag voorgeleid. Een rechter-commissaris bepaalt dan of hun voorlopige hechtenis wordt verlengd.

Van Gogh, die dinsdag wordt gecremeerd in Amsterdam, blijkt enkele weken geleden zijn eigen uitvaart te hebben voorbereid. Dat gebeurde volgens productiemaatschappij Column niet wegens de bedreigingen aan zijn adres, maar omdat hij bang was een geplande vliegreis naar New York niet te overleven. Iedereen mag de crematie bijwonen.