AMSTERDAM - Cabaretier en scenarist Hans Teeuwen is naar eigen zeggen "in shock" over de dood van zijn vriend Theo van Gogh. "Dit is niet te geloven. Het wil maar niet indalen dat dit echt gebeurt. Dit is een gevoel dat ik nog niet kende."

Volgens regisseur Jean van de Velde verliest de Nederlandse filmwereld met de dood van Theo van Gogh kleur. "Hij was een van de eigenzinnigste en kleurrijkste regisseurs van Nederland. Het is vreselijk dat dit kan gebeuren. Dit is het zoveelste geval van zinloos geweld in zeer korte tijd. Wat dat betreft maakt het niet uit of je een opmerking maakt over een bierflesje of je mening doelbewust uit zoals Van Gogh deed."

Volgens Van de Velde konden veel tegenstanders de mening van Van Gogh niet scheiden van zijn stijlmiddel provocatie. "Daardoor werd hij niet op de juiste manier begrepen en werd zijn mening soms afgedaan als die van een gek. Hij ging in zijn columns soms ook echt te ver tegen mensen die het niet verdienden. Hij kon heel erg doorschieten in triviale zaken."

Vrije woord

De dinsdag vermoorde cineast, programmamaker en columnist Theo van Gogh werkte veel voor de AVRO en die omroep heeft met afschuw op de zijn dood gereageerd. "De weerzinwekkende moord op Theo van Gogh maakt eens te meer duidelijk dat het vrije woord moet worden beschermd en gekoesterd. Van Gogh was de belichaming van het vrije woord en de AVRO is hem daarvoor blijvend dankbaar", aldus een woordvoerder dinsdag.

Volgens de zegsman was Van Gogh een uitgesproken vrijdenker, die wars was van dogmatiek. "Om die reden paste hij bij ons. Een uitermate creatief en eigenzinnig mens is ons allen ontnomen."

Voor de AVRO regisseerde hij onder meer de talkshow Krachtstroom en de dramaseries Najib & Julia en Medea. In 2005 zendt de omroep de film 0605 uit over de moord op Pim Fortuyn. Die productie is eerst via internet en later in bioscopen te zien. Daarnaast had de AVRO nog meer plannen met Theo van Gogh.

Zwarte dag

Een zwarte dag voor het vrije woord. Zo noemt algemeen secretaris H. Verploeg van journalistenvereniging NVJ dinsdag de moord op cineast, columnist en programmamaker Theo van Gogh. Verploeg wil niet vooruitlopen op de gevolgen van de aanslag voor columnisten en journalisten, zolang er niet meer duidelijk is over de precieze drijfveren van de verdachte.

Ongeveer twee maanden geleden is een onderzoek begonnen naar de bedreiging van journalisten. "In onze kring heerst namelijk de indruk dat het aantal bedreigingen toeneemt, maar harde gegevens ontbreken tot nu toe. Het betekent wel dat er iets gaande is in de samenleving, maar dat zou ook kunnen komen door nieuwe technologieën. Zo is het tegenwoordig makkelijker een journalist te bereiken via sms en mail dan voorheen", schetst Verploeg.

Naast de hoeveelheid bedreigingen bekijken de onderzoekers ook of ze inhoudelijk zwaarder zijn dan in vorige jaren. Het onderzoek van de Stichting Politie en Wetenschap wordt uitgevoerd door de Universiteit Utrecht onder leiding van criminoloog F. Bovenkerk.