RIJSWIJK - Soms vond de dinsdag overleden Theo van Gogh (47) zichzelf een oude reactionair. De regisseur, televisiemaker en columnist noemde zich ook wel een miskend visionair. Zijn website De Gezonde Roker was de enige plek waar hij zijn snoeiharde kritiek op de multiculturele samenleving zonder censuur kwijt kon.

Die kritiek was volgens hem bitter hard nodig, omdat Nederland binnen een paar jaar in een soort Belfast zou dreigen te veranderen. Van Gogh - naar eigen zeggen een ver familielid van Vincent van Gogh - werd op 23 juli 1957 in Den Haag geboren en groeide op in Wassenaar. Na het afbreken van zijn rechtenstudie werd hij regisseur. In 1981 debuteerde hij met de film Luger. Voor Blind Date (1996) en In het belang van de staat (1997) kreeg hij een Gouden Kalf. Als acteur was hij onder meer te zien in De Noorderlingen (1992).

Regisseur

Van Gogh stond bekend als een typische acteursregisseur: de kwaliteit van zijn films steunde in de eerste plaats op het verhaal en de acteerprestaties. Waar hij zich in columns en debatten geregeld hatelijk opstelde, was hij volgens medewerkers op de set de beminnelijkheid zelve. De filmmaker beweerde dat die opstelling voortkwam uit opportunisme: acteurs deden het volgens hem beter als hij aardig voor ze was.

De meeste rolprenten van zijn hand waren low-budgetproducties. Na het succes van 06 en Blind Date bleken financiers echter bereid om meer geld in zijn films te steken. Theo van Gogh werkte aan een film over de moord op Pim Fortuyn. Deze productie, getiteld 0605 (6 mei, de dag van de dodelijke aanslag op Fortuyn), is medio december op internet te zien en in januari in de bioscopen. De film is een bewerking van het boek De zesde mei van Tomas Ross.

Televisie

In 2002 maakte Van Gogh de dertiendelige televisieserie Najib & Julia over de liefde tussen een Marokkaanse pizzakoerier en een Hollands hockeymeisje. "Ik zie helemaal niets in integratie", zei de regisseur over die reeks. Het 'portret over een puberliefde', in de traditie van Romeo & Julia, was echter een mild verhaal over de islam, terwijl hij zwaar stelling durfde te nemen.

"Er heerst hier een cultuur die voortdurend tegen de westerse normen en waarden is gericht en het opneemt voor de agressie en achterlijkheid van de islam. Dat zit me heel erg dwars."

Bedreigd

Van Gogh maakte er geen geheim van dat hij door zijn stellingname geregeld werd bedreigd. "Heel vaak, telefonisch, schriftelijk, om nog maar te zwijgen van al die klachten bij discriminatiemeldpunten. (...) Waarom zou ik een moslim niet mogen uitmaken voor geitenneuker? Ten eerste heeft geestelijk leider Khomeini ooit zelf geschreven dat als de vrouw ongesteld is, de man een geit mag nemen.

Ten tweede, op straat worden Nederlandse vrouwen toch ook voortdurend voor hoer uitgescholden door Marokkanen? Moeten wij dat wel pikken? Wat is dat voor rare vorm van tolerantie?"

Als televisiepresentator debuteerde Van Gogh in 1989 met Een prettig gesprek op een Amsterdamse zender. Voor Nederland 3 maakte hij later de beroepskeuzequiz Wat doe jij nou? en volgden programma's als De Hunkering (datingshow) en Het laatste Oor. Hij was columnist voor een reeks van kranten en tijdschriften waar hij meestal met ruzie vertrok. Meest recentelijk werkte hij voor het gratis dagblad Metro.

Van Gogh was een bekend lid van het Republikeins Genootschap en ontleende de naam van zijn website aan het voortdurend roken van Gauloises-sigaretten. Van Gogh erkende dat hij een ongezonde leefstijl had en er was een reden voor hem om dat te proberen te veranderen. "Er is maar één persoon aan wie ik me met huid en haar heb uitgeleverd, dat is mijn kind. De opvoeding wil ik niet alleen goed doen, maar ook tot een goed einde brengen. Dus moet ik kappen met drank en van die 133 kilo moeten er 40 af."