DEN HAAG - Premier Balkenende heeft "met grote afschuw" kennisgenomen van het neerschieten van Theo van Gogh. "Onze gedachten en ons medeleven zijn bij zijn familie, vrienden en collega's", meldde de premier dinsdag in een verklaring.

Omdat er nog onduidelijkheid is over de toedracht, benadrukte de premier voorzichtig te zijn met conclusies trekken. "Ik wil een beroep doen op iedereen om niet direct vergaande conclusies te trekken. De feiten moeten zorgvuldig op een rij gezet worden; laten wij de opsporingsdiensten hun werk laten doen."

Bekende

Fractievoorzitter Van Aartsen van de VVD vraagt zich af of de moord op Theo van Gogh wellicht een 'terroristische moord' is. Dat zei de VVD'er dinsdag in het Radio 1 Journaal. Van Aartsen reageerde op de mededeling die minister Remkes van Binnenlandse Zaken eerder op dezelfde radiozender deed: de verdachte van de moord op Van Gogh zou een bekende zijn van de veiligheidsdiensten.

"Ik ben zeer geschrokken van de mededeling van Remkes", zei Van Aartsen verder. "Wellicht hebben we te maken met een fenomeen dat groter is dan we beseffen."

Hirsi Ali

De fractievoorzitter van de VVD maakt zich verder grote zorgen om de veiligheid van zijn partijgenote Ayaan Hirsi Ali, met wie Van Gogh samen de film Submission maakte. Submission laat vier mishandelde vrouwen in doorschijnend gewaad zien. Door de kleding heen zijn vrouwonvriendelijke Arabische teksten te zien die op de lichamen zijn geschilderd.

De film was eind augustus te zien in het VPRO-programma Zomergasten, waar Hirsi Ali te gast was. Zowel Hirsi Ali als Van Gogh werd daarna bedreigd. Volgens Van Aartsen is duidelijk dat de film een reden is voor de moord op Van Gogh.

Cohen

Burgemeester Job Cohen van Amsterdam heeft dinsdagochtend met "afschuw, woede en verbijstering" gereageerd op de moord op cineast en schrijver Theo van Gogh. In een korte verklaring liet de burgemeester weten dat hij de "laffe moord" ziet als een "enorme inbreuk op de vrijheid van meningsuiting".

Cohen zegt ervan uit te gaan dat Van Gogh om zijn ideeën en uitspraken om het leven is gebracht. Volgens de burgemeester wilde Van Gogh juist in Amsterdam wonen "omdat hij hier kon zeggen wat hij wilde". Later op de dag komt de Amsterdamse burgemeester met een aanvullende verklaring.

PvdA ontgoocheld

De PvdA heeft dinsdag "diep ontgoocheld" kennisgenomen van de aanslag op filmmaker Theo van Gogh in Amsterdam. PvdA-leider Bos spreekt van een laffe moord. "Dit is verschrikkelijk en moet ondubbelzinnig veroordeeld worden. Wij roepen iedereen op om deze moord compromisloos te veroordelen en zich met de grootst mogelijke urgentie in te zetten voor het vrije woord en de vrije samenleving."

D66: 'vreselijk'

D66 is geschokt door de moord op filmmaker Theo van Gogh. D66-leider Dittrich noemt het "vreselijk dat dit in ons Nederland kan gebeuren". Hij verwacht dat de impact op de samenleving groot zal zijn.

Net als anderen waarschuwt hij voor vroegtijdige conclusies over de achtergronden. Wel geeft Dittrich aan zich grote zorgen te maken over de onveiligheid.

Topgozer

Een getalenteerde topgozer met een mening, waar hij voor uit kwam. Zo omschreef SP-fractievoorzitter Marijnissen Theo van Gogh. "Een mens zoekend naar een gelukkig bestaan. Hij wenst de familie, vrienden en collega's sterkte. Marijnissen zegt zijn "goede kennis" te zullen missen. "Hoewel we vaak van mening verschilden, konden we heel goed met elkaar overweg", schrijft hij dinsdag in zijn internetdagboek.

Ook Kamerlid Lazrak van de eenmansfractie Groep Lazrak reageerde geschokt. Hij is woedend over de moord op Van Gogh. Lazrak beschouwde hem als een vakman die werkte op het scherp van de snede. "Na de moord op Pim Fortuyn is dit verlies een nieuwe aanslag op het vrije woord. Ik kan slechts hopen dat het gespannen klimaat in Nederland niet nog verder verslechtert."

'Het roer moet om'

Het roer moet om, vindt minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie). Ze vindt dat duidelijk moet zijn 'dat we dit niet pikken', zei ze dinsdag na afloop van spoedberaad met vertegenwoordigers van verschillende minderhedenorganisaties.

Volgens Verdonk zegt de moord op Theo van Gogh niets over inburgering, maar moet wel duidelijk zijn waar de normen liggen en dat die niet overschreden mogen worden.

In een gezamenlijke verklaring spraken Verdonk, het Landelijk Overleg Minderheden (LOM), het Kennis- en Expertisecentrum Forum en Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO) hun 'afschuw en verbijstering' uit.

Zowel de minderhedenorganisaties als Verdonk hebben zorgen over het vervolg. De minderhedenorganisaties vrezen dat de moord zijn weerslag heeft op 'bepaalde groepen in de samenleving'. Verdonk is voor zichzelf niet bang, maar sluit niet uit dat het leidt tot spanningen.