STRAATSBURG - Koningin Beatrix mist het aanvankelijke enthousiasme over de Europese eenheid. Dat viel dinsdag op te maken uit een toespraak die ze hield tot het Europees Parlement in Straatsburg.

"De Europese eenheid heeft overtuigend vorm gekregen en is een deel van ons leven geworden. Maar er is weinig meer te bespeuren van de bevlogenheid van toen. Velen zijn nu kritisch gestemd en maken zich vooral zorgen over de hindernissen die nog moeten worden overwonnen. Het nakomen van gemaakte afspraken blijkt soms moeilijker dan men had gedacht, de eensgezindheid over de te volgen koers houdt niet altijd stand."

Eenwording

Zij die twijfelen, gaan voorbij aan het vele dat onze landen inmiddels hebben bereikt, zei de koningin. "Het oorspronkelijke idee, de eenwording van Europa, heeft een ongelofelijke vlucht genomen, die de grote Founding Fathers uit de jaren na de catastrofale Tweede Wereldoorlog waarschijnlijk, ondanks hun visie en ambities, verbaasd zou doen staan. De Unie heeft op haar grondgebied de oorlog uitgebannen, macht ondergeschikt gemaakt aan het recht en de deelnemende landen een ongekende welvaart gebracht."

De vorstin bediende zich gewoon van het Nederlands. "Als wij iets moesten noemen dat ons allen het meest eigen is, zou dat waarschijnlijk onze moedertaal zijn. Alle leden-landen hechten er dan ook aan dat hun taal in de Unie wordt erkend. Vanuit die verworvenheid spreek ik u vandaag ook toe in het Nederlands."

Talen

Talen leren is echter zeer belangrijk, vindt Beatrix: "In een veeltalig Europa is het daarom van groot belang dat vooral jongeren worden aangemoedigd een of meer vreemde talen te leren om rechtstreeks met hun mede-Europeanen te kunnen spreken. Juist in een zich verenigend Europa is goede communicatie - het directe contact tussen mensen - de beste basis voor wederzijds begrip."

Nieuwkomers

De Unie verenigt nu 25 Europese naties. Als eerste staatshoofd dat de vergadering toesprak sinds de toetreding van de nieuwe lidstaten, heette de koningin de nieuwkomers speciaal welkom. "Uw landen behoorden immers al vanouds tot Europa. Velen hebben zich bevrijd van de jarenlange onderdrukking die ons werelddeel in twee kampen gescheiden hield. Voor de overtuiging en daadkracht waarmee zij dat hebben gedaan, hebben wij het diepste respect."

Er wordt veel van de uitbreiding verwacht, aldus koningin Beatrix: "De grote bijdrage van de nieuwe leden-landen zou wel eens kunnen zijn dat zij in de Unie hetzelfde elan inbrengen dat zij hebben getoond toen zij zich bevrijdden van de Sovjet-overheersing en bij de indrukwekkende inspanningen waarmee zij zich voorbereidden op het lidmaatschap. Het kan bijna niet anders of de Unie als geheel zal in dit elan en in het enthousiasme waarmee U aan dit nieuwe hoofdstuk begint - veelal met inzet van een jongere generatie -, kracht en inspiratiebronnen vinden."

Criteria

De koningin verwees ook nog landen die graag willen toetreden: "Onze Unie wint aan kracht wanneer zij zich openstelt voor landen die onze rechtsnormen delen en zich inspannen om aan de criteria te voldoen. Dit besef kan een aanmoediging zijn het overleg met hen die zich bij de Unie willen aansluiten, open, eerlijk en zonder vooringenomenheid te voeren. Als volkeren zich inspannen om de moeilijke overgang naar de democratische staatsvorm zo goed mogelijk te laten verlopen, verdienen zij extra waardering en steun."

Het is natuurlijk nu al wel aanpassen geblazen in de grote nieuwe Unie, zowel voor de oudgedienden als de nieuwkomers, waarschuwde de vorstin. "Wie toetreedt tot een nieuwe familie, zal altijd met aanpassingsproblemen worden geconfronteerd - zeker als het een familie buiten het eigen land betreft. In mijn familie hebben we daar enige ervaring mee!"

De voortdurende confrontatie met andere culturen maakt ons bewuster zowel van de eigen cultuur als van ons gezamenlijke erfgoed, zei de koningin verder. "Wij staan daardoor ook sterker tegenover de geest van materialisme en massacultuur die zich onmiskenbaar - en in steeds dreigender vormen - over de wereld uitbreidt."

Beginsel

Het fundamentele beginsel in de Europese Unie is dat zij is gebaseerd op een 'Community of Law', doceerde Beatrix verder. "De landen die er deel van uitmaken - ook zij die traditioneel tot de machtige landen van Europa behoorden - hebben zich in het belang van hun gemeenschappelijke toekomst onder het gezag van het recht gesteld. In de geschiedenis van Europa is dit een unieke stap. Dit houdt tevens de eerbiediging in van de rechten van iedere individuele burger.

Deze verankering van de Unie in het recht wordt treffend gesymboliseerd door de eedsaflegging van haar hoogste functionarissen ten overstaan van het voltallige Europese Hof van Justitie."

Om goed te kunnen functioneren dient de Unie op een aantal terreinen over duidelijke bevoegdheden te beschikken, vindt Beatrix. "Op andere gebieden, waar succes minder afhankelijk is van de bundeling van krachten, kan het, als tegenwicht, zin hebben meer ruimte te laten aan regeringen, lagere overheden en de burgers zelf om hun eigen oplossingen te zoeken - in nationaal verband of in euregio's."

"Met een goed evenwicht tussen centraal en gedelegeerd bestuur kan worden voorkomen dat de Unie het beeld oproept van een alomvattende bureaucratie die de mensen van zich vervreemdt."