DEN HAAG - Turkije is volgens het CDA nog niet klaar om te beginnen met onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie. Het is ook nog te vroeg om een datum te noemen voor het begin van onderhandelingen, stelde fractievoorzitter Verhagen woensdag in een reactie op het rapport van de Europese Commissie.

Het kabinet krijgt van de CDA-fractie geen mandaat om bij de EU-top in december te pleiten voor een begin van de onderhandelingen. Verhagen brengt daarmee zijn partijgenoten Balkenende en Bot in een zeer lastige positie.

Gat

"Zodra Turkije voldoet aan de politieke criteria, beginnen we met onderhandelingen. Dat kan nu nog niet. Er ligt nog een te groot gat tussen de hervormingen op papier en in de werkelijkheid", aldus Verhagen.

Hij is het niet eens met partijgenoot minister Bot van Buitenlandse Zaken die eerder woensdag de verwachting uitsprak dat de onderhandelingen met Turkije in de tweede helft van 2005 kunnen beginnen. "Voorbarig", oordeelt Verhagen over Bots opmerkingen.

'Goede basis'

Vice-premier Zalm noemt het rapport van de Europese Commissie juist "grondig, genuanceerd en hier en daar kritisch". Hij vindt het verder "een goede basis" voor de EU-regeringsleiders om half december een definitief besluit te nemen over toetredingsonderhandelingen tussen Turkije en de EU. Zalm zei dat dat "nog geen gelopen koers is".

Zalm sprak verder van "geruststellende" punten in het commissierapport. Hij doelde op het voorstel van een overgangsperiode voordat Turkse werknemers na toetreding kunnen gaan werken in de EU. Die periode kan zorgen bij Europese burgers wegnemen.

Ontwikkelingen

Zorgen, die volgens Zalm terecht zijn, want Turkije is een groot land met veel inwoners (69 miljoen) en de welvaartsverschillen tussen Turkije en de EU zijn groot. Zalm benadrukte de "positieve ontwikkelingen in Turkije" op het gebied van mensenrechten, vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid. "Die moeten doorgaan."

Ook de PvdA is tevreden over het rapport. PvdA-Tweede-Kamerlid Timmermans: "Dit is een goede basis voor de Europese regeringsleiders om in december een definitief besluit te nemen. Zij moeten dan beslissen om onder voorwaarden in de tweede helft van 2005 te beginnen met onderhandelingen. Turkije moet dan wel doorgaan met het invoeren van de hervormingen."

Overgangsperiode

Timmermans noemt het verstandig dat de Europese Commissie geen datum noemt voor het begin van de onderhandelingen, omdat de strafrechthervormingen nog niet volledig duidelijk en ingevoerd zijn. Timmermans verwacht dat die onderhandelingen zeker tien tot vijftien jaar kunnen duren. De PvdA vindt het tot slot verstandig dat de EU nu al een overgangsperiode bedingt voor het vrij verkeer van werknemers.

GroenLinks benadrukte ook dat, voordat er sprake kan zijn van toetreding, de voorwaarden die de unie stelt in de praktijk moeten zijn gerealiseerd. Volgens het Tweede-Kamerlid Dyvendak zal Turkije zeker nog tien tot vijftien jaar nodig hebben om alle benodigde hervormingen volledig door te voeren.

Referendum

De fractie vindt verder dat ook de Europese bevolking recht heeft zich uit te spreken over de toetreding van Turkije. De partij pleit voor een Europees referendum op het moment dat Turkije aan alle voorwaarden voldoet. Duyvendak is er overigens van overtuigd dat als Turkije zich heeft gekwalificeerd een meerderheid van de bevolking de toetreding zal steunen.