REGENSBURG - Duitse microbiologen hebben bij IJsland op een diepte van 120 meter in zee de kleinste tot nu toe bekende vorm van leven ontdekt. De nietige bacterie stamt vermoedelijk uit de beginfase van het leven op aarde en leeft inmiddels bij een temperatuur van zo'n honderd graden celsius ook in het laboratorium van Karl Stetter op de universiteit van Regensburg.

De ontdekking werd gemeld in het Britse vakblad Nature

De in darmen van de mens massaal voorkomende bacterie Escherichia coli is ongeveer 160 maal zo groot. Weliswaar zijn veel virussen nog kleiner, maar die worden door biologen niet beschouwd als een vorm van leven, omdat die zich niet zelfstandig kunnen voortplanten.

Het diertje, dat de Latijnse naam Nanoarchaeum equitans heeft gekregen, wat zoiets betekent als oerdwerg die de vuurbol berijdt, heeft het kleinste genoom dat ooit in een cel is aangetroffen.

Zijn naam heeft het te danken aan zijn levenswijze. Het diertje leeft op een andere bacterie, Ignicoccus (vuurbol). Waarom is nog onduidelijk.

Met zijn ongeveer een half miljoen genbouwstenen, ligt het nog onder de huidige recordhouder, de bacterie Mycoplasma genitalium die beschikt over 580.067 bouwstenen. Stetter gaat ervan uit dat Nanoarchaeum over maximaal 400 genen beschikt.

Vulkanisch

Het diertje stelt zeer hoge eisen aan zijn verblijf in het laboratorium. Het kan alleen leven in kokend water, verdraagt geen zuurstof en heeft om te leven zwavel en vulkanische gassen nodig.

Dergelijke omstandigheden komen waarschijnlijk overeen met die op de oeraarde, 3,8 miljard jaar geleden. "Bij Nanoarchaeum gaat het waarschijnlijk om een soort levende fossiel van het begin van het leven op deze planeet", aldus Stetter.

Het organisme werd gevonden in een monster dat door een onderzeeboot werd genomen in vulkanisch gebied in de Atlantische Oceaan ten noorden van IJsland. Hier komt lava aan de oppervlakte, waardoor hete waterstromen ontstaan.

Het diertje behoort tot de groep van Archeabacterieën, die alleen voorkomen in omgevingen zoals die miljarden jaren geleden op aarde moeten hebben geheerst.