Ooit zal de Chinese regering erkennen dat zij heeft aangezet tot het bloedbad in 1989, binnenkort 27 jaar geleden, toen soldaten een studentenprotest op het Tiananmenplein meedogenloos neersloegen.

Dat zegt Carroll Bogert, vice-directeur bij Human Rights Watch, tegen NU.nl tijdens een bezoek aan Nederland. Honderden studenten kwamen bij het bloedbad om het leven.

"China moet en zal ooit verantwoordelijkheid nemen voor het verleden. President Xi Jinping is die dag voor zich uit aan het schuiven. De vraag is: hoe lang kan dat nog duren", aldus Bogert.

Bogert, vroeger journalist, deed in 1989 voor Newsweek verslag van het bloedbad en de nasleep. Ze zag tot haar eigen verbazing hoe de Chinese regering meteen ontkende dat het bloedbad had plaatsgevonden en de feiten onder tafel veegde.

Politiek

Volgens Bogert is een verandering binnen het politieke systeem in China nodig voordat erkend zal worden dat het bloedbad heeft plaatsgevonden. Bogert twijfelt eraan of dat onder Xi Jinping zal gebeuren. 

Ze ziet dat de Chinese president zijn pijlen op andere agendapunten richt en politieke veranderingen achterwege laat. De aanpak van corruptie en de economie krijgen voorrang. 

Bogert: "Erkenning moet er komen door beslissingen op het leiderschapsniveau. De vraag om het politieke systeem te veranderen is er. Er zijn tegenwoordig zó veel protesten in China, en er is een interessante ontwikkeling gaande in de mensenrechtenbeweging. Maar er is nog niemand aan de top die de vraag beantwoordt en de lijntjes verbindt." 

Internationaal

Volgens Bogert moet de internationale gemeenschap meer druk uitoefenen. "Het doet er echt toe hoe vaak het Westen individuele mensenrechtenkwesties op tafel legt. De Chinese regering is daar gevoelig voor. Beleid, straffen en bijvoorbeeld de omstandigheden waaronder gevangenen worden vastgehouden, kunnen veranderen door druk uit het Westen. Westerse regeringen zouden nog veel meer druk kunnen uitoefenen."

Bogert ziet de talrijke protesten in China als een "voortzetting van dezelfde ergernissen die mensen in 1989 hadden". Tiananmen was volgens haar "een grote explosie van frustratie", terwijl er nu "meerdere kleine explosies van frustratie" zijn.

Bogert: "Wat de Chinese regering het meest vreest, is dat deze kleine explosies worden samengebracht. Dat wil de regering voorkomen."  

Geen protest

Daarom zal er woensdag in China volgens Bogert weer geen groot protest zijn. "Journalisten buiten China schrijven verhalen om Tiananmen te herdenken, maar in China gebeurt dat niet. Onder Xi Jinping wordt alleen maar meer getracht om andere geluiden over Tiananmen te onderdrukken. Het is erger dan voorgaande jaren."

Het maatschappelijk klimaat is echter aan het veranderen, mede door de opkomst van sociale media. "De mensenrechtenbeweging in China is, hoewel die wordt onderdrukt, nu veel sterker dan 25 jaar geleden. Mensen willen vrijheid en democratie en de ideeën achter het Tiananmenprotest leven vandaag de dag nog altijd."