AMSTERDAM - Dutchbat kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor de massamoord op duizenden moslimmannen in Srebrenica in juli 1995. Dat concludeert het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) in het Srebrenica-rapport dat woensdag aan de regering is aangeboden.
NIOD

Bekijk video

Het NIOD deed vijfeneenhalf jaar onderzoek voor het langverwachte 3400 pagina's tellende rapport over de gebeurtenissen rond de val van de moslimenclave. Negenhonderd mensen werden gehoord, onder wie politici, militairen en VN-medewerkers.

Ondoordacht

In het rapport, 'Srebrenica, een ‘veilig' gebied - Reconstructie, achtergronden, gevolgen en analyses van de val van een Safe Area Srebrenica', wordt gesteld dat het besluit van de regering en de Tweede Kamer om in 1993 deel te nemen aan de missie "ondoordacht" was. De taak om in de enclave de vrede te bewaren, noemt het NIOD "nagenoeg onuitvoerbaar".

Ook concludeert het NIOD dat het VN-bataljon Dutchbat met een onheldere opdracht en vage omschrijving van de bevoegdheden naar Srebrenica werd gestuurd. Tevens schoot de voorbereiding van de manschappen te kort en verzuimde het ministerie van Defensie informatie in te winnen bij Amerika en Canada, de voorganger van Dutchbat in Srebrenica. Bovendien vertrouwde de regering er te zeer op dat in geval van nood de NAVO met het luchtwapen te hulp zou schieten.

Onvoldoende

Toch komt het rapport niet met harde woorden over de toenmalige verantwoordelijke bewindslieden (premier Kok en de ministers Voorhoeve (Defensie) en Van Mierlo (Buitenlandse Zaken), maar dat was ook niet de opzet van het onderzoek, dat alleen een nauwkeurige reconstructie en analyse van de gebeurtenissen moest maken.

Wel worden er in het rapport harde conclusies getrokken over de top van de landmacht. Zo wilden bevelhebber Couzy en zijn plaatsvervanger Van Baal na de val van Srebrenica "de informatiestroom beperkt houden en onwelgevallige onderwerpen zo veel mogelijk vermijden".

Daarnaast heeft de top van de Koninklijke Landmacht, vanaf de eerste berichten van vluchtelingen in Tuzla over grootscheepse schending van mensenrechten, de mogelijkheid van waarneming door Dutchbat ver weg geschoven. "Dit uit onzekerheid over wat er was gebeurd, en om het imago van Dutchbat en de landmacht te beschermen."

Bloedbad

Ook wordt gesteld dat Dutchbat en commandant Karremans geen partij waren voor Bosnisch-Servische legerleider Mladic en dat ze "onvoldoende steun" van de VN kregen. Daardoor restte Dutchbat geen andere mogelijkheid dan meewerken toen Mladic besloot de bevolking snel af te voeren. Gewapend verzet zou er namelijk toe geleid hebben dat de Bosnische Serviërs een bloedbad zouden hebben aangericht.

Volgens het NIOD was de massamoord op de moslims niet lang tevoren gepland en besloot Mladic pas tot de genocide toen de enclave was ingenomen. Van de 7500 slachtoffers zijn er ongeveer 6000 tijdens massa-executies omgebracht, aldus het NIOD.

Deze moorden werden niet onder de ogen van Dutchbat gepleegd, maar grotendeels buiten het gezichtsveld van de Nederlandse militairen. Wel hebben Dutchbatters volgens het rapport zaken gezien die later uitgelegd werden als aanwijzingen van massamoord.

Ontsporingen

Zo heeft plaatsvervangend Dutchbat-commandant Franken achteraf gezegd het gevaar van ontsporingen wel degelijk te hebben onderkend. "De gedachte aan massamoord kwam niet bij hem op, maar wel dat de VRS zich niet aan de regels zou kunnen houden en dat daar in het ergste geval doden bij zouden kunnen vallen."

Bovendien hebben commandant Karremans en Franken ook een week na de evacuatie van de moslims, toen er meer rust was, niet geprobeerd informatie over ernstige schending van de mensenrechten te krijgen. "Het niet nemen van deze verantwoordelijkheid verbaast hen achteraf ook zelf", aldus het rapport.

Inlichtingendienst

Naast het 3400 pagina's tellende hoofdrapport verschijnen tegelijkertijd vier deelstudies, onder meer over de rol van de inlichtingendiensten, de 'hogere' politiek in Bosnië en de positie van de blauwhelmen tussen de bevolking van Srebrenica. Daarnaast verschijnen er vijf bijlagen op cd-rom met daarin onder andere een literatuuroverzicht en een bijlage over de rol van de journalistiek.

/NIEUWS'Srebrenica-rapport moet politieke gevolgen hebben'

/NETSrebrenica-nieuws op internet

Voor het bekijken van de video's heeft u RealPlayer