HAMBURG/BRUSSEL - Het sterk gezwollen water van de Elbe heeft maandag het noorden van Duitsland bereikt. De waterstanden stijgen sneller dan verwacht en veel nooddijken hebben het al begeven. Duizenden mensen in Nedersaksen en Sleeswijk-Holstein moeten zich opmaken voor een evacuatie. Deskundigen verwachten er medio deze week de grootste problemen. De regeringsleiders van nagenoeg alle getroffen deelstaten komen dinsdag voor een spoedzitting bijeen in Lüneburg.

Veel dijkdoorbraken

Hulpverleners, meer dan 30.000 mensen, pogen intussen met man en macht verder onheil te voorkomen. Om het Elbewater af te voeren zullen onder meer bij Boizenburg, ten zuiden van Hamburg, dijken worden doorgestoken. In Sleeswijk-Holstein is er de angst voor een breuk van een dijk ten oosten van Lauenburg. Als de waterkering het begeeft, kan het water 9 kilometer diep het achterland instromen. Stroomopwaarts is de situatie nog allerminst veilig. Op veel plaatsen daalt de waterstand weliswaar, maar bij veel verzadigde dijken dreigt het gevaar van verdere overstromingen. Alleen al in de regio Wittenberg in Saksen-Anhalt werden maandag zeven (nood)dijkdoorbraken gemeld. Tienduizenden mensen kunnen nog altijd niet terugkeren naar hun huizen, terwijl de autoriteiten nieuwe evacuaties overwegen van plaatsen die tot 10 kilometer van de Elbe verwijderd liggen.

Al vijftien doden in Saksen

Het aantal doden in het zwaar getroffen Saksen is opgelopen tot vijftien. In heel Duitsland zijn er circa negentien doden te betreuren. Meer dan twintig mensen worden nog vermist. De schade aan onder meer de landbouw, de infrastructuur en gebouwen loopt in de vele miljarden. Volgens de Duitse bondspresident Johannes Rau zijn meer dan vier miljoen van zijn landgenoten door het hoogwater getroffen.

Geen belastingverlaging meer in Duitsland

De Duitse regering heeft een voor 2003 aangekondigde belastingverlaging van 6,9 miljard met een jaar uitgesteld. De ministeries mogen bovendien geen extra geld meer uitgeven. De kandidaat voor het bondskanselierschap bij de verkiezingen van september, Stoiber, zei maandag dat vooral de middenstand getroffen zal worden. Volgens hem zijn er ook bezuinigingen nodig.

Hoeveel geld de Europese Unie uittrekt voor hulp aan de door wateroverlast getroffen gebieden in centraal Europa, bleef maandag onduidelijk. Volgens een woordvoerder van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, hebben de betrokken regeringsleiders uit de overstromingslanden en Commissie-voorzitter Prodi tijdens hun vergadering zondag niet gepraat over bedragen. Op speculaties dat Duitsland enkele miljarden euro's krijgt, wilde de zegsman maandag niet ingaan. De Duitse bondskanselier Schröder sprak maandagavond van 5,1 miljard euro.

Overigens is er nauwelijks sprake van 'krijgen'. De betrokken landen hebben al jaren recht op een potje voor achtergestelde gebieden. De hulp die zondag met veel tamtam is aangekondigd, betekent gewoon dat de landen 'hun' potje, officieel structuurfondsen genoemd, mogen inzetten voor de watersnood. Het is volgens de woordvoerder niet de bedoeling dat wordt geput uit structuurfondsen die voor andere landen zijn bestemd.

Om hoeveel geld het gaat, hangt vooral af van de vraag hoeveel geld Duitsland, Oostenrijk en de andere getroffen landen de afgelopen jaren al van hun structuurgelden hebben opgemaakt. Wat over is, kan in principe naar de ondergelopen regio's. De ambtenaren van de Europese Commissie zijn nu bezig dat uit te rekenen.

"Ernstigste nationale ramp sinds Tweede Wereldoorlog"

In Tsjechië is de schade door het hoogwater veel groter dan verwacht, aldus de autoriteiten. Veel panden die in de rampgebieden stonden, moeten worden afgebroken. De Oostenrijkse regering rept op haar beurt van ongeveer 10.000 zwaarbeschadigde huizen. Volgens de regering in Wenen ging het om de "ernstigste nationale ramp waarmee Oostenrijk sinds de Tweede Wereldoorlog te maken heeft gehad". De regering is nog niet in staat de omvang van de schade precies aan te geven. De schattingen lopen uiteen van 2 tot 5 miljard euro.