BRUSSEL - Hoe prestigieus het ook is om een Europese grondwet te presenteren, Nederland is in zekere zin blij dat Ierland vorige week de discussie daarover heeft afgerond. Den Haag krijgt vanaf juli als nieuwe voorzitter van de Europese Unie al genoeg op het bord. Met het besluit om al dan niet met Turkije te gaan praten over EU-lidmaatschap als gloeiend hete aardappel.

Europa leeft weer enigszins in Nederland. De slogan dat 'Europa, Best Belangrijk' is, lijkt zijn werk te doen. De opkomst voor de Europese verkiezingen was met ruim 39 procent ook hoger dan verwacht. De regering-Balkenende hoopt dat die belangstelling blijft. Al was het maar om een positief idee over Europa te kunnen presenteren wanneer Nederland per referendum de nieuwe grondwet moet goedkeuren.

Werk aan de winkel

Tegelijkertijd moet Nederland de EU ook weer enigszins tot leven of opnieuw op gang brengen. Met tien nieuwe lidstaten, een pas verkozen Europees Parlement en vanaf 1 november ook een opgefriste Europese Commissie, of dagelijks bestuur van de EU, is er voor het Nederlands voorzitterschap veel werk aan de winkel. Doorgaans presenteren lidstaten voor hun voorzitterschap van een half jaar ambitieuze programma's. Nederland doet dat niet. "De uitgebreide unie echt op gang brengen, met daarbij een nieuw parlement en een nieuwe commissie, is voor ons al werk genoeg", zegt een vooraanstaand Nederlands diplomaat in Brussel.

Economie

Daarnaast wil de regering ook werk maken van een bijna vergeten Europees onderwerp: de kwakkelende economie. Vier jaar geleden besloten de EU-regeringsleiders in Lissabon dat Europa tegen 2010 "de meest competitieve kenniseconomie ter wereld" moest zijn.

Bijna halverwege die rit is er weinig van de mooie woorden terechtgekomen. De Europese economie trekt nog steeds niet aan. Oud-premier Kok kreeg van zijn voormalige collega's in Europa vorig jaar de opdracht een rapport met aanbevelingen te schrijven.

Premier Balkenende wil het werk van zijn voorganger serieus nemen, om te voorkomen dat anders weer een rapport in de bureaulade verdwijnt. De eerste top van regeringsleiders onder Nederlands voorzitterschap, die voor begin november staat gepland, moet concrete vervolgmaatregelen voor de adviezen van Kok bezorgen.

Justitie

Ook op het gebied van justitie en binnenlandse zaken maalt de Europese molen traag. Vijf jaar geleden besloten de EU-leiders in het Finse Tampere om op dit gebied de krachten meer te bundelen. De staats- en regeringsleiders beperkten zich toen tot de hoofdlijnen. Zij zagen tal van grondwettelijke bezwaren van hun justitieministers en ambtenaren over het hoofd. Elke discussie over juridische samenwerking in de EU stuit daardoor vaak op nationale veto's of vertragingsprocedures.

11 september

De aanslagen in de VS van 11 september 2001 brachten echter een nieuwe roep om meer samenwerking met zich mee. Dat had tot gevolg dat de lang slepende discussie over een Europees aanhoudings- en uitleveringsmandaat sneller werd afgerond. Er blijven echter nog tal van maatregelen te nemen.

De Nederlandse EU-antiterreurbestrijder, oud-staatssecretaris van Binnenlandse Zaken De Vries, zal later dit jaar verdere voorstellen lanceren. Mede met zijn aanbevelingen in de hand wil Nederland de andere lidstaten aanzetten tot meer vaart. Dat zal zeker gebeuren op een informele bijeenkomst van de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken, eind september en begin oktober in Den Haag.

Turks lidmaatschap

De grootste uitdaging voor Nederland is echter het afronden van de moeilijke discussie over mogelijk Turks lidmaatschap van de EU. De Turken vroegen al in 1963 om te mogen toetreden. Waar tal van Oost-Europese of Balkanlanden al zijn toegetreden of daarover nog onderhandelen, is met Ankara zelfs niet officieel gesproken. De discussie over Turks lidmaatschap is eigenlijk ook een discussie over de grenzen van Europa. Op de achtergrond gaat het eveneens om de vraag of een seculier, niet officieel religieus, maar toch overwegend islamitisch land in de overwegend christelijk-humanistische EU thuishoort. Eind 2002 kon de EU daarom geen besluit nemen en gaven de staats- en regeringsleiders Turkije extra huiswerk mee. Er moet meer gedaan worden voor de mensenrechten en het leger dient niet langer een overheersende invloed op de Turkse samenleving te houden.

Gevangenissen en vrouwen

Turkije boekt wel vooruitgang, maar Europees commissaris Verheugen (uitbreiding) was vorige week nog niet helemaal positief voor Ankara. De situatie in gevangenissen blijft slecht en vrouwen hebben nog onvoldoende rechten, meent hij.

Verheugen presenteert in oktober een eindrapport. Er bestaat een kans dat hij daarin aanbeveelt om toch met Turkije te gaan onderhandelen. Minister van Buitenlandse Zaken Bot, groot voorstander van Turks EU-lidmaatschap tegen 2015, moet vervolgens een over Turkije verdeelde EU op één lijn zien te krijgen.

De discussie over Turkije kan ook binnenlandse repercussies hebben. De rechtervleugel van de Tweede Kamer is niet onverdeeld pro-Turks. De besluitvorming over Turkije valt tegen het eind van het jaar te verwachten. Rond die tijd begint mogelijk ook al de discussie over het referendum over de grondwet op gang te komen. Opiniepeilingen wijzen uit dat een kleine meerderheid van de Nederlanders tegen Turks EU-lidmaatschap is. De beslissing over Turkije kan daardoor ook het EU-referendum negatief beïnvloeden.