DEN HAAG - Ronald Wilson Reagan was meer dan de 40e presidentvan de Verenigde Staten. Hij was het symbool van een tijdperk: dejaren tachtig van de twintigste eeuw. Onder deze voormaligfilmacteur kreeg het land zijn zelfvertrouwen terug.

Onder hem kwam er een einde aan de periode van de Koude Oorlogen verdwenen tal van militaire dictaturen in Zuid-Amerika. Het wasook de tijd van de yuppies, de snel carrière makende jongeren diegrof geld verdienden door beursspeculaties.

Onwetendheid

Op al deze zaken heeftReagan, de oudste president uit de Amerikaanse geschiedenis, zijnstempel gedrukt. Toch knap voor een president van wie wordt beweerddat hij nooit meer dan twintig uur per week werkte en berucht wasom zijn blunders en onwetendheid.

De in 1911 geboren voormalige filmacteur en oud-gouverneur vanCalifornië werd in 1979 gekozen tot president. Hij voerde destijdscampagne onder het motto dat de traditionele waarden moesten wordenhersteld. Zijn tegenstrever, president Jimmy Carter, was kansloosdoor de economische recessie en de gijzeling van vijftig Amerikanenin de Amerikaanse ambassade in Teheran.

Filosofie

Kansen voor het individu konden in Reagans filosofie wordenvergroot door lagere belastingen en minder overheid. Deze aanpakwerkte: In de jaren tachtig daalde de werkloosheid van 7,1 naar 5,4procent en de torenhoge inflatie liep sterk terug van 13 tot onderde 5 procent. Bij zijn aftreden in 1989 hebben de VS een 68 maandendurende periode van economische groei doorgemaakt.

Maar zijn Reaganomics kende ook schaduwkanten. Het handelstekortvan de VS vervijfvoudigde en de nationale schuld liep op totonvoorstelbare hoogte, 2,6 biljoen dollar. Door de stijgendebegrotingstekorten nam de invloed van de federale overheid op heteconomisch leven toe. Onder Reagan steeg het aantal federaleambtenaren.

Verpaupering

Wel leidde 'minder overheid' tot meer inkomensongelijkheid. Derijken werden rijker en gingen er meer dan een kwart op vooruit.Het aantal mensen onder de armoedegrens nam enorm toe en omdat opde fondsen voor de lagere overheden sterk werd beknot, verpauperdende steden. Maar volgens Reagans economische opvattingen zouden dearmen uiteindelijk profiteren van het geld dat de rijken in deeconomie investeren.

Van zijn verkiezingsbelofte een einde te maken aan fraude enmisbruik kwam niets terecht. Ongeveer 120 door Reagan benoemdetopambtenaren raakten verwikkeld in financiële schandalen.Bovendien was de drastische deregulering debet aan het Savings &Loans-schandaal, het onverantwoorde gespeculeer door spaarbankendat de Amerikanen miljarden dollars kostte.

'Star Wars'

Reagan verdubbelde de militaire uitgaven. De B-1 bommenwerper,de MX-raket, de Midgetman. Het waren allemaal kostbare en zeergeavanceerde projecten, die uiteindelijk door de val van deSovjetunie nauwelijks of niet zijn uitgevoerd.

Zij waren echter nogspotgoedkoop in vergelijking met Reagans grote droom, "StarWars". Dit Strategisch Defensie Initiatief, SDI, moest Amerika eenlasergestuurd ruimteschild bieden dat alle vijandige raketten enkernkoppen kon vernietigen. Reagan en Gorbatsjov sloten in 1987 hetmeest vergaande ontwapeningsakkoord tot dan toe, het INF-akkoord.

Koppig

Zijn felle anticommunisme richtte Reagan behalve tegen deRussische beer vooral tegen nietige landen in Amerika's eigenachtertuin. Hardnekkig en koppig streed Reagan ook tegen het linkseSandinistische regime in Nicaragua. Toen het Congres dewapenverkoop aan de Contra's, de Nicaraguaanse opstandelingen,verbood, bleef Reagan zich voor hen inzetten. Hij riep hierbijzelfs de hulp in van Panama's sterke man, de notoire drugshandelaarNoriega.

En al zou Reagan, zoals hij zelf beweert, niets hebbengeweten van het doorsluizen van geld uit de geheimewapenleveranties aan Iran door zijn medewerkers, dan nog handeldenmensen als North, Poindexter en MacFarlane wel in zijn geest.Deze Iran-Contra-affaire zou voldoende reden zijn geweest omReagan tot aftreden te dwingen, zoals eerder met Richard Nixongebeurde, en later met Bill Clinton werd geprobeerd.

'Teflon'-president

Het Congreswerd voorgelogen, de wet overtreden, het onderhandelen met deayatollahs was in strijd met alle afspraken en leverde bovendienniets op. Maar Reagan bleef. Het leek alsof niemand de durf had hemdaadwerkelijk aan te pakken. Reagan was onaantastbaar-aandoenlijk,de 'teflon'-president van wie alle kritiek afgleed.

Reagan was aimabel, charmant en geestig. Over zijn vermeendeluiheid zei hij: "Het is waar dat hard werken nog nooit totiemands dood heeft geleid. Maar waarom zou ik het risico nemen".Toen in 1981 de geestelijk gestoorde John Hinckley een kogel inzijn long had geschoten, grapte Reagan tegen de doktoren die hemmoesten opereren: "Ik hoop dat jullie allemaal Republikeinenzijn".

Sentiment

Reagan straalde een enorm zelfvertrouwen uit. Dat bezorgde hemeen 'landslide'-overwinning bij de verkiezingen in 1984 tegen de'liberal' Walter Mondale. De toen 73-jarige president zei tijdenseen tv-debat geen misbruik te willen maken van de onervarenheid vanzijn 'jonge' tegenstander. Mondale was 56. Reagan won 49 van de 50staten. Als geen ander wist Reagan in te spelen op het sentimentvan de Amerikanen. De Amerikanen hielden van Ronnie Reagan,ongeacht zijn daden.

In de jaren negentig takelde zijn gezondheid snel af. Hij leedonder meer aan de ziekte van Alzheimer. Sinds oktober 1999 konReagan niet meer praten en herkende hij zijn eigen dochter nietmeer. In januari 2001 brak hij een heup en eind 2003 meldde eentijdschrift dat hij nog zelden wakker was.