FALLUJAH - Een fragiel staakt-het-vuren in de opstandige stad Fallujah bood zondag aan duizenden burgers de kans de plaats te verlaten. Volgens de Iraakse hulporganisatie Rode Halve Maan vluchtten circa 5000 families de woestijn in. Intussen schoten rebellen een Amerikaanse Apache helikopter uit de lucht, waardoor twee bemanningsleden omkwamen.

Het bestand in Fallujah ging om 08.00 uur Nederlandse tijd in. Zondagavond meldde een Iraakse bemiddelaar dat het tot zeker maandag zou worden gerespecteerd. De voorwaarden van het staakt-het-vuren zijn niet geheel duidelijk. Een bemiddelaar verklaarde dat Amerikaanse mariniers zich geleidelijk uit de stad zouden moeten terugtrekken en dat hun posities zouden worden ingenomen door Iraakse politieagenten.

De Iraakse regeringsraad heeft zich ingespannen om het bestand rond te krijgen, meldde de Amerikaanse bestuurder in Irak, Paul Bremer. Een delegatie van de regeringsraad ging zaterdagavond al naar de stad en sprak daar met lokale religieuze strijders en leiders van het anti-Amerikaanse verzet.

Lynchpartij

Amerikaanse militairen en soennitische opstandelingen leveren al een week slag in de stad. De VS zijn op zoek naar de daders van de lynchpartij op Amerikaanse beveiligingsmedewerkers die eind maart werden verbrand en door Fallujah gesleept. De gevechten in de stad kostten tot nu toe het leven aan zeker veertig Amerikaanse militairen en meer dan vierhonderd Irakezen. Volgens de directeur van het grootste ziekenhuis hebben zeker zeshonderd Irakezen de strijd niet overleefd.

Het is nog onduidelijk of het neerschieten van de Amerikaanse gevechtshelikopter, in de buurt van Bagdad, nog gevolgen heeft voor het bestand in Fallujah. Het is de negende Apache die vijandelijke schutters in Irak neerhalen sinds de Amerikaanse inval in het land.

Japanse gijzelaars

Intussen heeft de groep die afgelopen week drie Japanse burgers ontvoerde, gedreigd de drie te executeren als Japan zijn troepen niet terugtrekt uit Irak. De gijzelaars stelden de Japanse overheid zondag een 'ultimatum van 24 uur dat niet verlengd kan worden en waarna een eerste gijzelaar zal worden geëxecuteerd', zo verklaarde een woordvoerder van de groep Saraya al-Mujahideen tegen de Arabische zender al-Jazeera.

Het doodsvonnis van de anderen zou twaalf uur later worden voltrokken, tenzij Tokio tegemoet komt aan alle voorwaarden. Het Japanse persbureau Kyodo meldde dat een bemiddelaar die probeert de Japanners vrij te krijgen, zondagavond had gezegd dat de drie op dit moment 'veilig zijn'.

Christenen

Een rebellengroep die zich ook Saraya al-Mujahideen noemt, dreigde zondagavond in Fallujah met aanslagen op christenen en kerken, waarschijnlijk in Irak. In een fax aan de nieuwszender al-Arabiya riep de groepering paus Johannes Paulus II en de Verenigde Naties op de Amerikaanse belegering van Fallujah te stoppen. Christenen vormen een kleine minderheid in het islamitische Irak.

Behalve de Japanners zijn er in Irak deze week verscheidene buitenlanders ontvoerd, gedood of verdwenen. Twee Duitse veiligheidsfunctionarissen zijn waarschijnlijk doodgeschoten door Iraakse opstandelingen. De Britse krant The Sunday Telegraph toonde foto's van twee bebloede lijken en het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigde zondagmiddag dat de twee 'met grote waarschijnlijkheid' dood zijn.

Een Brit die in het zuiden van Irak werd vastgehouden, kwam zondag in Nasiriya vrij. Een Amerikaanse burger die wordt vastgehouden in Fallujah, leek zondag nog in leven te zijn, evenals als een Canadese hulpverleners die in het zuiden van het land gevangen zit. Twee medewerkers van Amerikaanse inlichtingendiensten zouden in Fallujah zijn doodgeschoten.

Feest

Een religieus sjiitisch feest in de stad Karbala verliep intussen rustig, afgezien van een betoging van de aanhangers van de radicale sjiitische leider Muqtada al-Sadr. In Karbala hadden zich duizenden peligrims uit Iran en Irak verzameld voor een ceremonie die veertig dagen na ahsura, een islamitische feestdag, valt. Op ashura vielen dit jaar in Bagdad en Karbala meer dan 170 doden door zelfmoordaanslagen. Gevreesd werd voor een herhaling van de aanslagen.

Hulpgoederen vernietigd

Zondagochtend hebben Amerikaanse militairen in Bagdad hulpgoederen vernietigd die waren bestemd voor de belegerde stad Fallujah. De humanitaire hulpgoederen lagen opgeslagen in een moskee en een school voor soennieten. Een bewaker maakte zondag melding van de Amerikaanse actie die in vroege ochtend had plaatsgevonden.

"Amerikaanse soldaten die in acht voertuigen arriveerden, sloegen om drie uur de poort van een school in en gingen een opslagplaats binnen waar goederen lagen voor Fallujah", aldus de bewaker. Verscheidene aanwezigen zouden zijn geboeid terwijl de militairen het complex doorzochten.

De militairen zouden niets in beslag hebben genomen maar wel een deel van de goederen hebben vernietigd, aldus de bewaker. Een deel van de humanitaire hulp zou afkomstig zijn van bewoners van de Noord-Iraakse stad Kirkuk.