MOSKOU - "Ik voel me fantastisch. Ik dank de Heer dat hij me weer tot leven heeft gebracht." Dat zei een vermoeide en met een baard getooide Arjan Erkel van Artsen zonder Grenzen (AzG) zondagmiddag buiten de ambassade van Nederland in Moskou over zijn bevrijding na een bijna twintig maanden durende ontvoering. Het weerzien met zijn vader Dick, spoorslags naar Moskou gereisd, was emotioneel.

Enkele honderden belangstellenden zijn maandagmiddag in Westdorpe om Arjan Erkel te verwelkomen. In de Graaf Jansdijk, de straat waar de ouders van Erkel wonen, hangen ballonnen, vlaggetjes en spandoeken met teksten als 'Arjan vrij' en 'Welkom thuis Arjan'.

Ook klinkt er muziek en staat er een bloemenstalletje waar mensen nog een bloemetje voor Arjan kunnen kopen. Langs de route staan ook tientallen schoolkinderen met gekleurde ballonnen. Voor het huis van de familie Erkel hangen tekeningen die scholieren uit het hele land vorig jaar al voor Arjan hebben gemaakt. De dorpsbewoners zijn blij en verrast door de vrijlating. Velen hadden niet meer verwacht dat hij nog op vrije voeten zou komen. "Ik wist niet dat Pasen tegenwoordig nog zo'n betekenis kon hebben'', aldus een inwoner.

Bij mevrouw Soethaert riep de vrijlating bijzondere herinneringen op. "Ik hoorde het gisteren op de televisie en kreeg een heel apart gevoel van binnen. Het deed mij denken aan de terugkomst van mijn vriend nadat hij drie jaar had vastgezeten in Nederlands-Indië tijdens de toenmalige oorlog. Ik voelde erg mee met de ouders van Arjan en kan me goed indenken wat ze mee hebben gemaakt.'' Mevrouw De Smet reageerde erg verbaasd toen zij Arjan op televisie zag. "Ik herkende hem bijna niet, hij is zo veranderd. Maar eigenlijk had ik verwacht dat hij er nog veel slechter uit zou zien.''

De politie verwacht dat het merendeel van de 1500 inwoners van Westdorpe maandagmiddag een kijkje komt nemen bij de ontvangst. De belangstelling van buitenaf, de media uitgezonderd, is tot nu toe nog gering. De gemeente liet weten dat Arjan Erkel een mand krijgt aangeboden met speciale producten uit de streek.

Erkel werd op Rotterdam Airport met applaus verwelkomd door zijn moeder, enkele andere naasten en minister Bot van Buitenlandse Zaken. In de aankomsthal sprak hij even kort de pers toe. "Ik ben heel erg blij weer in Nederland te zijn en ben zeer gelukkig. Het was een moeilijke tijd voor mij. Ik heb gehoord dat jullie en het Nederlandse volk mijn familie enorm gesteund hebben. Mijn ouders, broers en zus hebben daar veel aan gehad.''

De gezondheid van Arjan Erkel, die twintig maanden in gevangenschap verbleef, is redelijk. Dat blijkt uit een eerste medisch onderzoek dat onderweg naar Nederland in het vliegtuig is uitgevoerd. Dat stelt zijn vader D. Erkel maandag.

De medewerker van Artsen zonder Grenzen (AzG) kwam zondagavond aan op Rotterdam Airport. Aanvankelijk was er sprake van dat Erkel onderzocht moest worden in het ziekenhuis. "Maar hij is in Dagestan en in het vliegtuig al vluchtig onderzocht'', aldus zijn vader. "Omdat daaruit bleek dat Arjan het redelijk maakt, hoefden we niet naar het ziekenhuis. De komende dagen bekijken we nog of aanvullend onderzoek nodig is.''

Arjan Erkel heeft de nacht doorgebracht in de buurt van het Rotterdamse vliegveld. "Sinds zijn aankomst heeft hij zich heel sterk gehouden'', aldus zijn vader. "We hebben vannacht uiteindelijk nog tot half drie met elkaar gepraat. Hij zat natuurlijk nog vol adrenaline door alle gebeurtenissen.''

Nachtmerrie

De nu 34-jarige Erkel leidde de Zwitserse AzG-missie in Dagestan, toen hij op maandagavond 12 augustus 2002 door onbekenden werd ontvoerd in de Russische Kaukasusrepubliek die aan het rumoerige Tsjetsjenie grenst. De Nederlander hield zich voornamelijk bezig met de opvang van Tsjetsjeense vluchtelingen.

Erkel bedankte zondagmiddag Artsen zonder Grenzen omdat die organisatie hem 'uit die nachtmerrie' heeft gehaald. Hij sprak ook zijn dank uit aan de Nederlandse ambassade in Rusland en aan de media, die steeds aandacht zijn blijven besteden aan zijn zaak. Verder bedankte hij de Russische organisatie 'Veteranen van de Buitenlandse Inlichtingendienst', die een belangrijke rol heeft gespeeld bij het opsporen van Erkel.

Onduidelijkheid

Over de omstandigheden die hebben geleid tot Erkels bevrijding, bestaat nog veel onduidelijkheid. Lokale autoriteiten hebben gezegd dat Erkel rond 03.00uur 's nachts (lokale tijd) is bevrijd tijdens een gezamenlijke actie van de federale veiligheidsdienst FSB en het Dagestaanse ministerie van Binnenlandse Zaken.

'Geen losgeld'

Valentin Velichko, de voorzitter van de 'Veteranen van de Buitenlandse Inlichtingendienst', heeft gezegd dat er geen losgeld voor Erkel is betaald. Tijdens de gijzeling zou Erkel hebben vastgezeten op vijf tot zes verschillende locaties. Eerst werd Erkel vastgehouden in een kamer, later in kelders. Hij zou redelijk zijn behandeld door zijn ontvoerders.

Minister Bot van Buitenlandse Zaken heeft gezegd dat hij onderhandelaars op vrijdag toestemming heeft gegeven om de acties te ondernemen die geleid hebben tot de vrijlating van Arjan Erkel. Bot wilde niet zeggen of Erkel is bevrijd of is vrijgekomen na betaling van losgeld. Bot en Velichko gaven allebei aan dat andere gegijzelden in Dagestan in ernstig gevaar zouden kunnen raken als ze meer zouden vertellen over de toedracht van de bevrijdingsoperatie voor Erkel.

'Luidruchtige diplomatie'

De minister van Buitenlandse Zaken zei precies te weten wie er achter de gijzeling zit. Bot bedankte de Russische en andere regeringen en internationale organisaties voor hun medewerking. De minister zei niet erg gecharmeerd te zijn van de manier waarop AzG zich de laatste maanden met de zaak heeft bemoeid. De 'luidruchtige diplomatie' zou volgens Bot niet hebben gewerkt. Artsen zonder Grenzen pareerde de kritiek bij monde van operationeel directeur M. Hofman: "Als werkgever van Arjan moesten wij een strategie kiezen. Je kunt achteraf pas bepalen of dat de juiste is geweest".

De opluchting over de bevrijding op eerste paasdag was niet alleen groot bij Erkel zelf. Zijn naaste familie, Artsen zonder Grenzen, koningin Beatrix en premier Balkenende reageerden zeer verheugd op de ontwikkelingen in Rusland.