MADRID/SAN SEBASTIAN/BRUSSEL - De Spaanse politie heeft zaterdag zeker vijf verdachten aangehouden in het kader van het onderzoek naar de bloedige aanslagen in Madrid van donderdag. Dat heeft minister van Binnenlandse Zaken Angel Acebes gezegd. Het gaat om drie Marokkanen en twee Indiërs.

"Zestig uur na de wrede aanval hebben we vijf aanhoudingen", kondigde de minister aan. De verdachten zijn aangehouden wegens 'vermoedelijke betrokkenheid in de koop en vervalsing van de mobiele telefoon en kaarten die gevonden zijn in de tas die niet explodeerde'. Daarmee verwees Acebes naar een niet-ontplofte bom, die vrijdagochtend tussen de bagage uit een van de getroffen treinen werd gevonden.

Twee Spanjaarden met een Indiase achtergrond worden verhoord, maar zijn niet aangehouden. "Dit is een open onderzoek dat nog maar net is begonnen. Momenteel vindt huiszoeking plaats in verscheidene gebouwen en woningen", aldus de minister. Volgens Acebes hebben enkele arrestanten mogelijk banden met militante Marokkanen, maar is het nog te vroeg om dat met zekerheid te stellen.

De Marokkaanse minister van Communicatie Nabil Benabdellah heeft aangekondigd dat Marokkaanse veiligheidsagenten zondag naar Madrid reizen om te helpen in het onderzoek naar de bomaanslagen, die aan zeker tweehonderd mensen het leven kostten.

Acebes wilde niet zeggen of de arrestaties wijzen op betrokkenheid van islamitische extremisten, zoals het terreurnetwerk al-Qaeda. "We mogen niets uitsluiten."

ETA

De aanhoudingen lijken de stellige bewering van verscheidene ministers te ondermijnen, dat alles wijst op verantwoordelijkheid van de Baskische afscheidingsbeweging ETA. Acebes benadrukte eerder op de dag nog dat geen bewijs is gevonden van zelfmoordaanslagen, wat op Arabische betrokkenheid zou kunnen duiden.

De Spaanse geheime dienst CNI zou er echter '99 procent zeker' van zijn, dat islamitische terroristen verantwoordelijk zijn, meldde zaterdag de radiozender Cadena SER. Tien tot vijftien daders zouden het bloedbad hebben aangericht. Acebes zei wel dat de politie bekijkt of de ETA heeft samengewerkt met al-Qaeda, dat bekend staat om grootschalige, bloedige en gelijktijdig uitgevoerde aanslagen.

Verkiezingen

De schuldvraag beheerst de Spaanse media en kan de uitslag van de parlementsverkiezingen van zondag beïnvloeden. Betrokkenheid van de ETA kan winst betekenen voor de Volkspartij (PP) van premier Jose Maria Aznar, die altijd een harde lijn tegen de gewelddadige groepering heeft voorgestaan. Als al-Qaeda verantwoordelijk blijkt voor de aanslagen, bevestigt dat echter de mening van de 90 procent van de Spanjaarden die tegen deelname van hun land aan de oorlog in Irak waren.

De explosieven die zijn gebruikt, zijn vergelijkbaar maar moderner dan het soort dat de ETA eerder toepaste. De ontstekingen zijn veel geavanceerder dan die de Basken gebruiken. Bovendien kan op de niet-ontplofte bom die is aangetroffen, belangrijk forensisch bewijs worden gevonden, zoals vingerafdrukken of DNA-materiaal.

Herdenkingsdienst

In de forenzenstad Alcala de Henares zijn zaterdag de eerste slachtoffers begraven. Honderden mensen woonden zaterdag een herdenkingsdienst bij in de stad, die zeker veertig doden te betreuren heeft. Uit Alcala de Henares vertrokken donderdag drie van de vier treinen die werden vernield. Hier vond de politie ook de auto met ontstekingsmechanismen en koranverzen.

"We hebben een zoon begraven van 23 jaar oud, een zoon die nog een hele toekomst voor zich had", aldus een bedroefde vader zaterdag. De aanslagen werpen een schaduw over de verkiezingen die zondag worden gehouden. Alle verkiezingscampagnes zijn stopgezet, nadat donderdag drie dagen van rouw waren afgekondigd.

Actieplan tegen terrorisme

De regeringsleiders van de EU-landen bespreken eind maart in Brussel een actieplan en nieuwe initiatieven tegen terrorisme. Premier Ahern van Ierland, momenteel voorzitter van de Europese Unie, heeft dit onderwerp op de agenda geplaatst.

Europees inlichtingenbureau

Ahern deed dit op verzoek van de Belgische premier Verhofstadt, meldde diens woordvoerder zaterdag. Verhofstadt pleitte vrijdag onder meer voor de oprichting van een Europees inlichtingenbureau, dat voortdurend dreigingen analyseert. Onder Belgisch voorzitterschap had de EU na 11 september 2001 al een actieplan tegen terrorisme aangenomen. Verhofstadt wil dat evalueren.