AMSTERDAM - Op 17 december 2011 is het precies een jaar geleden dat de 26-jarige Tunesische straatverkoper Mohamed Bouazizi op tragische wijze de aanzet gaf tot de golf van protest door het Midden-Oosten. NU.nl blikt in een serie artikelen terug op een jaar Arabische Lente. Deel 3: Egypte.

Nadat Mohamed Bouazizi zich uit grote frustratie door corruptie, een slechte economische situatie en uitzichtloos toekomstperspectief op het centrale plein van het Tunesische provinciestadje Sidi Bouzid in brand stak, barstten in Tunesië de eerste betogingen los tegen het heersende regime.

Het zou de val inluiden van dictatoriaal leider Ben Ali. En van de protestgolf die tot op de dag van vandaag de Arabische wereld in de greep houden.

Geen van de omwentelingen die in de Arabische wereld plaatsvinden spreekt zo tot de wereldwijde verbeelding als de revolutie in Egypte. Dat is niet in de laatste plaats te danken aan sociale media en aan de camera’s van de Arabische nieuwszender al-Jazeera, die de demonstraties en gewelddadige confrontaties op het Tahrirplein in Caïro non-stop filmden en zo de propagandistische plaatjes van staatsmedia omzeilden.

Betogingen

Op 25 februari 2011 vond in de Egyptische hoofdstad Caïro de eerste georganiseerde betoging plaats tegen het 30-jaar oude autoritaire regime van president Hosni Mubarak. In het land heerst grote ontevredenheid over onder meer het hoge werkloosheidscijfer en corruptie.

Op 1 februari eisten tienduizenden mensen op het Tahrirplein op vreedzame wijze het aftreden van Mubarak. Een dag later werd het centrale plein een slagveld toen veiligheidstroepen en, al dan niet ingehuurde, aanhangers van het regime slaags raakten met betogers.

De opstand op Tahrir die uiteindelijk achttien dagen zou duren heeft meer dan achthonderd levens geëist, duizenden mensen raakten gewond. Op 11 februari trad Mubarak af en nam het leger, dat al in een vrij vroeg stadium de kant van het volk koos, de macht tijdelijk over.

suleimanmubarak

Links: op 10 februari 2011 bezweert president Hosni Mubarak aan te zullen blijven. Rechts: een dag later maakt vice-president Omar Suleiman alsnog de val van het regime bekend.l Foto: AFP

SCAF

Bijna tien maanden later is de geschiedenis zich al aan het herhalen. Op zaterdag 19 november stroomde het Tahrirplein weer vol met betogers en de vrijdag erop werd opgeroepen tot een nieuwe 'miljoenenmars'. De Egyptische betogers ageren met dezelfde leuzen en hetzelfde fanatisme tegen de Opperste Rijd van de Strijdkrachten (SCAF) als begin dit jaar tegen het Mubarak-regime.

De betogers zijn ontevreden over het gebrek aan hervormingen sinds de val van Mubarak en eisen dat het leger de macht per direct overdraagt. “De revolutie begint opnieuw”, stelde vooraanstaand activiste en ‘Facebookmeisje’ Esraa Abdel Fattah al in september.

“Egypte gaat nu een volgde fase in”, zegt ook Arabiste en Midden-Oosten-deskundige Petra Stienen. “Mensen hebben gezien dat het idee dat het leger de revolutie zou beschermen berustte op een farce. Je zou kunnen zeggen dat het eigenlijk een soort paleiscoupe is geweest. Het leger heeft Mubarak opgeofferd om zelf aan de macht te blijven.”

Stienen werkte jarenlang als diplomate in Egypte en in Syrië en schreef in 2008 het boek met de vooruitziende titel Dromen van een Arabische Lente.

Tahrirplein

Epicentrum van de opstand: het Tahrirplein in Caïro.l Foto: AFP

Praktijken

Het leger hanteert volgens Stienen duidelijk dezelfde “verdeel- en heerstactieken” als Mubarak. “Het neerslaan van protesten, critici arresteren en het stimuleren van sociale onrust”, dat zijn kopieën van de praktijken van Mubarak.”

Dat beeld wordt onderschreven in een recent verschenen rapport van Amnesty International. De mensenrechtenorganisatie haalt hard uit naar de junta. Het leger zet volgens Amnesty de onderdrukking die onder Mubarak begon voort, op sommige punten zou de mensenrechtensituatie zelfs achteruit zijn gegaan.

Zo is de gewraakte noodtoestand, die leden van het oude regime de vrije hand gaf om tegenstand dertig jaar lang de kop in te drukken, nog steeds niet afgeschaft en zelfs uitgebreid. Ook worden er nog steeds in grote getale militaire rechtszaken gehouden tegen burgers.

egypte

Betoging tegen het leger in november 2011 l Foto:AFP

Angst

Eén ding is in Egypte volgens Stienen defintief veranderd ten opzicht van een jaar geleden: “De Egyptenaren zijn de angst ver voorbij. Ze hebben jarenlang geleefd met onderdrukking en uitzichtloosheid en het feit dat een volk blijkbaar in achttien dagen een dictator kan verdrijven, heeft de geest voorgoed uit de fles gelaten.”

Op maandag 28 november wordt de eerste van drie stemronden voor een nieuw parlement gehouden. De presidentsverkiezingen zijn vervroegd naar juni 2012. Het leger heeft ondubbelzinnig laten weten dat het de macht niet voortijdig zal overdragen.

Stienen: “Naar mijn idee is er na deze politieke revolutie nog een aantal omwentelingen te gaan. Er is nog een economische revolutie nodig, een sociale en een seksuele.”

Hoop valt er volgens de Arabiste te putten uit het feit dat er een breed politiek debat is ontstaan. “Egyptenaren hebben gezien dat het loont om op te komen voor de vrijheid. Voor dat idee hebben de mensen op het Tahrirplein inmiddels alles over. Sommige betogers zijn echt bereid om voor de vrijheid te sterven.”

Dossiers: Egypte l Midden-Oosten

Alle nieuwsberichten over Egypte